LGS Soru Bankası / Türkçe / Metin Türleri ve Hikâye Unsurları

7. Metin Türleri ve Hikâye Unsurları

Bu bölümde soruları ve açıklamalarını inceleyebilirsin.

Anlama

Soru 1 · Kavrama · Anlatıcı· T.8.3.20
Tren istasyonuna vardığımda saat yediyi geçiyordu. Annem peronda, elinde bir paketle beni bekliyordu. Koşarak yanına gittim ve sımsıkı sarıldım.
Bu metnin anlatıcısıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
1. A)
  Olayları, olayı yaşayan kahraman anlatmaktadır.
2. B)
  Olayları, her şeyi bilen ve olayın dışında kalan biri anlatmaktadır.
3. C)
  Olayları anne anlatmaktadır.
4. D)
  Olayları, olaya katılmadan uzaktan izleyen biri anlatmaktadır.
İpucu
- Annesine koşup sarılan kişi kim? O kişi olayı nasıl anlatıyor?
- Fiillerin hangi kişiyle çekimlendiğine bak.
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: A
1. Metinde 'vardığımda', 'beni', 'gittim', 'sarıldım' sözleri birinci kişiyle yazılmıştır.
2. Anlatıcı olayın içindedir: istasyona varan, annesine koşup sarılan odur.
3. Olayları olayı yaşayan kahraman anlatmaktadır.
Soru 2 · Kavrama · Metin türünü belirleme· T.8.3.26
Kara kışın yurdu kasıp kavurduğu bir yıl, yiğit Alpay dağın doruğundaki ateşi yedi gün yedi gece durmadan koşarak bütün obalara taşıdı. Donmaktan kurtulan boylar birleşip onu han seçti.
Bu metin aşağıdaki türlerden hangisine örnektir?
1. A)
  Roman
2. B)
  Makale
3. C)
  Fıkra (köşe yazısı)
4. D)
  Destan
İpucu
- Kahramanın yaptıkları gerçek hayatta olabilir mi?
- Olayın sonucu bir kişiyi mi, bütün bir topluluğu mu ilgilendiriyor?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: D
1. Kahraman olağanüstü bir iş yapıyor: ateşi yedi gün yedi gece durmadan koşarak bütün obalara taşıyor.
2. Anlatılan olay bütün bir topluluğun hayatını ilgilendiriyor: boylar birleşiyor.
3. Olağanüstü kahramanların ve bir topluluğun ortak olaylarının anlatıldığı tür destandır.
Soru 3 · Pekiştirme · Gerçek ve kurgusal unsurlar· T.8.3.24
I. Bazı kuşlar sonbaharda sıcak bölgelere göç eder.
II. Leyleklerin bir kısmı göç sırasında binlerce kilometre yol kat eder.
III. Küçük leylek, yola çıkmadan önce annesine bir harita çizdi.
IV. Göç eden kuşlar yolculukları sırasında dinlenmek için mola verir.
Numaralanmış cümlelerin hangisinde kurgusal (hayalî) bir unsur vardır?
1. A)
  I
2. B)
  II
3. C)
  III
4. D)
  IV
İpucu
- Her cümle için 'Bu gerçek hayatta olabilir mi?' diye sor.
- Şaşırtıcı bir bilgi ile olanaksız bir durumu ayır.
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: C
1. I, II ve IV kuşların göçüyle ilgili gerçek bilgilerdir.
2. III'te bir leylek harita çiziyor; bir hayvanın harita çizmesi gerçek hayatta olamaz.
3. Kurgusal unsur III. cümlededir.
Soru 4 · Pekiştirme · Zaman, mekân, kişiler ve anlatıcı· T.8.3.20
Ekim ayının yağmurlu bir sabahıydı. Dağ köyündeki küçük okulun sobası yine yanmıyordu. Öğretmen Ayşe Hanım, öğrencilerini sıraya dizip odun taşımaya götürdü. Öğle olmadan soba harıl harıl yanıyordu.
Bu metinle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
1. A)
  Olay bir köy okulunda geçmektedir.
2. B)
  Olay bir kış sabahı başlamaktadır.
3. C)
  Olayları, olaya katılmayan bir anlatıcı aktarmaktadır.
4. D)
  Kişiler arasında bir öğretmen ve öğrencileri vardır.
İpucu
- Olayın zamanını metin hangi sözcükle veriyor?
- Her yargıyı metinde onu doğrulayan sözcükle eşle.
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: B
1. Mekân: dağ köyündeki küçük okul. Doğru.
2. Kişiler: Öğretmen Ayşe Hanım ve öğrencileri. Doğru.
3. Anlatıcı olayın dışındadır; üçüncü kişiyle anlatılıyor. Doğru.
4. Zaman: ekim ayı, yani sonbahar. 'Olay bir kış sabahı başlamaktadır.' yargısı yanlıştır.
Soru 5 · LGS düzeyi · Makale ve deneme· T.8.3.26
I. metin: Uzmanlar, ergenlik çağındaki gençlerin her gece sekiz ile on saat arasında uyuması gerektiğini belirtmektedir. Yapılan çalışmalar, yetersiz uykunun dikkati azalttığını ve öğrenmeyi güçleştirdiğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle öğrencilerin uyku düzeni ailelerce ve okullarca ciddiye alınmalıdır.
II. metin: Ben uykuyu hep bir yolculuğa benzetirim. Kimi gece kısa sürer ama dinlendirir, kimi gece uzar ama yorar. Belki de uykunun değeri süresinde değil, ona nasıl hazırlandığımızdadır. Bunu bilmiyorum, yalnızca merak ediyorum.
Bu metinlerin türleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
1. A)
  I. metin makale, II. metin deneme
2. B)
  I. metin deneme, II. metin makale
3. C)
  I. metin makale, II. metin fıkra (köşe yazısı)
4. D)
  I. metin fıkra (köşe yazısı), II. metin deneme
İpucu
- Hangi metin görüşünü başka kaynaklara dayandırıyor?
- Hangi metnin yazarı sonunda kesin bir yargıya varmıyor?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: A
1. I. metin görüşünü uzman bilgisine ve çalışmalara dayandırıyor, nesnel bir dille kesin bir yargıya ('ciddiye alınmalıdır') varıyor; bu makaledir.
2. II. metinde yazar birinci kişiyle kişisel düşüncelerini anlatıyor ve kesin bir yargıya varmıyor ('Bunu bilmiyorum'); bu denemedir.
3. Cevap: I. metin makale, II. metin deneme.
Soru 6 · LGS düzeyi · Olay örgüsü· T.8.3.20
I. Sabah kalktığında pencerenin önündeki saksının devrildiğini gördü.
II. Toprağın arasında, fırtınada yuvasından düşmüş küçük bir serçe yavrusu titriyordu.
III. Yavruyu avucuna alıp ısıttı, sonra bahçedeki ağacın dalına, yuvanın yanına bıraktı.
IV. Akşam pencereden baktığında anne serçenin yavrusunu beslediğini gördü ve gülümsedi.
V. Gece boyunca fırtına esti; Deniz rüzgârın uğultusuyla birkaç kez uyandı.
Numaralanmış cümlelerle olay örgüsüne uygun bir metin oluşturulduğunda hangisi baştan üçüncü cümle olur?
1. A)
  I
2. B)
  II
3. C)
  III
4. D)
  V
İpucu
- Yavrunun yuvadan düşmesinin sebebi hangi cümlede anlatılıyor?
- Yavruyu bulmadan önce Deniz neyi fark etmiş olmalı?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: B
1. Olayların sırası: gece fırtına (V), sabah devrilen saksının görülmesi (I), toprakta yavrunun bulunması (II), yavrunun yuvanın yanına bırakılması (III), akşam annenin yavruyu beslemesi (IV).
2. V. cümle geceyi anlatır ve kişinin adını ilk kez verir; metin onunla açılır, I sabah olanı anlatır.
3. Tek sıra V-I-II-III-IV'tür; baştan üçüncü cümle II'dir.