LGS Soru Bankası / Türkçe / Fiilde Çatı

10. Fiilde Çatı

Bu bölümde soruları ve açıklamalarını inceleyebilirsin.

Dil Bilgisi

Soru 1 · Kavrama · İşi yapanın belli olmaması· T.8.4.20
Bir öğrenci, aşağıdaki cümlelerde yükleme “Bu işi kim yaptı?” sorusunu soruyor.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemi kimin yaptığı belli değildir?
1. A)
  Sabah erkenden yola çıktık.
2. B)
  Okulun bahçesi dün temizlendi.
3. C)
  Herkes toplantıya zamanında katıldı.
4. D)
  Çok güzel bir resim çizmiş kardeşim.
İpucu
- Yüklemdeki kişi eki de işi yapanı gösterebilir; yalnız cümlenin başına bakma.
- Bir cümlede iş yapılmış ama yapan hiç anılmamışsa ne olur?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: B
1. 'Okulun bahçesi dün temizlendi.' cümlesinde bahçeyi kimin temizlediği söylenmiyor; işi yapan belli değildir.
2. 'Çıktık' yüklemi işi yapanın 'biz' olduğunu kişi ekiyle söylüyor.
3. 'Herkes' katılma işini yapanlardır.
4. Resmi çizen 'kardeşim'dir.
5. Doğru cevap 'Okulun bahçesi dün temizlendi.' cümlesidir.
Soru 2 · Kavrama · İki cümle arasındaki çatı farkı· T.8.4.20
I. Mektubu dün akşam yazdım.
II. Mektup dün akşam yazıldı.
İkinci cümleyi birinci cümleden ayıran anlam özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)
  Mektubun yazıldığı zaman değişmiştir.
2. B)
  Mektubun yazılıp yazılmadığı belli değildir.
3. C)
  Mektubu birden çok kişinin yazdığı anlaşılmaktadır.
4. D)
  Mektubu kimin yazdığı söylenmemiştir.
İpucu
- İki cümlede aynı kalan sözleri işaretle; değişen yalnızca yüklem.
- Birinci cümlede yazma işini yapanı nereden anlıyorsun? İkincide o bilgi var mı?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: D
1. Birinci cümlede yazma işini yapan bellidir: 'yazdım' yüklemi 'ben' der.
2. İkinci cümlede mektubun yazıldığı söylenir ama kimin yazdığı söylenmez.
3. Zaman (dün akşam) ve işin gerçekleşmesi iki cümlede aynıdır.
4. Fark: ikinci cümlede işi yapan söylenmemiştir.
Soru 3 · Pekiştirme · İşin bir nesneye yönelmesi· T.8.4.20
(I) Çocuklar akşama kadar parkta koştu. (II) Akşam olunca gökyüzü kızardı. (III) Kardeşim bu manzarayı hemen çizdi. (IV) Biz de bu güzelliğe hayran kaldık.
Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde yüklemin bildirdiği iş bir nesneyi etkilemektedir?
1. A)
  I
2. B)
  II
3. C)
  III
4. D)
  IV
İpucu
- Her yükleme 'neyi, ne?' sorusunu sor; cevap veren bir öge var mı?
- Ekin biçimine değil, sorunun cevabına bak: '-e' ekli söz 'neyi?' sorusuna cevap olur mu?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: C
1. I: 'koştu' yüklemine 'neyi?' sorulamaz; 'parkta' yer bildirir.
2. II: 'kızardı' yüklemine 'neyi?' sorulamaz; 'gökyüzü' öznedir.
3. III: 'Neyi çizdi?' sorusunun cevabı 'bu manzarayı'dır; iş bir nesneye yönelmiştir.
4. IV: 'bu güzelliğe' yer tamlayıcısıdır; 'hayran kaldık' nesne almaz.
5. Cevap III'tür.
Soru 4 · Pekiştirme · İşi başkasına yaptırma· T.8.4.20
(I) Bayram hazırlıkları için bütün aile sabah erkenden işe koyuldu. (II) Annem saçlarını kısacık kestirdi. (III) Babam bakkaldan aldığı siparişleri eve kadar getirdi. (IV) Bahçedeki ağaçlar da öğleden sonra budandı. Akşam olduğunda ev bayrama hazırdı.
Bu metindeki numaralanmış cümlelerin hangisinde özne, işi kendisi yapmamış, başkasına yaptırmıştır?
1. A)
  I
2. B)
  II
3. C)
  III
4. D)
  IV
İpucu
- Her cümlede işi gerçekte kimin elleriyle yaptığını düşün.
- Bir fiilin içindeki 't' ya da 'tir' sesi her zaman başkasına yaptırma anlamı taşır mı?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: B
1. II: 'Annem saçlarını kısacık kestirdi.' cümlesinde saçı kesen annem değildir; annem bu işi başkasına yaptırmıştır.
2. I: işe koyulan ailenin kendisidir. III: siparişleri baba kendisi getirmiştir; 'getirmek' içindeki 'tir' yaptırma eki değildir.
3. IV: 'Budandı' cümlesinde işi yapan söylenmez; yaptırma anlamı yoktur.
4. Cevap II'dir.
Soru 5 · LGS düzeyi · Haber metninde çatının anlama katkısı· T.8.4.20
(1) Kasabadaki eski taş köprü geçen ay onarıldı. (2) Onarım için usta taşçılar uzak bir köyden getirtildi. (3) Ustalar, köprünün çatlayan taşlarını tek tek değiştirdi. (4) Açılış günü bütün kasaba köprüye koştu.
I. 1. ve 2. cümlelerde işi kimin yaptığı söylenmemiştir.
II. 2. cümlede getirme işini taşçılar kendileri yapmıştır.
III. 3. cümlede işi yapanlar bellidir.
Bu parçaya göre numaralanmış yargılardan hangileri doğrudur?
1. A)
  Yalnız I
2. B)
  Yalnız III
3. C)
  I ve III
4. D)
  II ve III
İpucu
- Her yükleme 'bu işi kim yaptı?' diye sor; cümlede anılan herkes işi yapan değildir.
- Getirilen ile getiren aynı kişiler mi?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: C
1. 1. cümle: 'onarıldı'; köprüyü kimin onardığı söylenmiyor.
2. 2. cümle: 'getirtildi'; taşçılar getirilenlerdir, onları getirtenin kim olduğu söylenmiyor. I doğrudur; II yanlıştır.
3. 3. cümle: değiştirme işini 'Ustalar' yapmıştır; işi yapan bellidir, III doğrudur.
4. Cevap 'I ve III'tür.
Soru 6 · LGS düzeyi · Cümleyi işi yapanı gizleyerek dönüştürme· T.8.4.20
Öğretmen tahtaya şu cümleyi yazıyor: “Belediye işçileri parktaki bankları boyadı.”
Öğrencilerden bu cümleyi, işi yapanı hiç söylemeden ve anlamını başka hiçbir yönden değiştirmeden yeniden yazmalarını istiyor.
Aşağıdakilerden hangisi öğretmenin yönergesine tam olarak uyar?
1. A)
  Parktaki banklar boyandı.
2. B)
  Parktaki bankları boyattılar.
3. C)
  Parktaki banklar boyanıyor.
4. D)
  Parktaki banklar belediye işçilerince boyandı.
İpucu
- Yönergedeki iki koşulu ayrı ayrı yaz ve her seçeneği ikisiyle de sına.
- İşi yapanı gizlemenin yolu yalnız özneyi silmek mi, yüklem de değişir mi?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: A
1. Yönergenin iki koşulu var: işi yapan söylenmeyecek; zaman ve işin kendisi aynı kalacak.
2. 'Parktaki banklar boyandı.' işi yapanı söylemez, geçmişte bitmiş boyama işini anlatır; iki koşul da sağlanır.
3. 'Boyattılar' yaptırma anlamı ekler; 'boyanıyor' zamanı değiştirir; 'belediye işçilerince' işi yapanı yine söyler.
4. Doğru cevap 'Parktaki banklar boyandı.' cümlesidir.