LGS Soru Bankası / Türkçe / Cümlenin Ögeleri

8. Cümlenin Ögeleri

Bu bölümde soruları ve açıklamalarını inceleyebilirsin.

Dil Bilgisi

1. Soru 1 · Kavrama · Özneyi bulma· T.8.4.18

   Sabah erkenden kardeşim bahçedeki çiçekleri suladı.

   Bu cümlenin öznesi aşağıdakilerden hangisidir?
   1. A)
      Sabah erkenden
   2. B)
      bahçedeki çiçekleri
   3. C)
      suladı
   4. D)
      kardeşim
   İpucu

   • Önce yüklemi bul, sonra yükleme 'kim?' diye sor.
   • İşi yapanla işten etkileneni karıştırma.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: D

   1. Yüklem 'suladı'dır.
   2. Yükleme 'Sulayan kim?' diye sorulur; cevap 'kardeşim'dir, özne budur.
   3. 'Sabah erkenden' zarf tamlayıcısı, 'bahçedeki çiçekleri' nesnedir.
   4. Doğru cevap 'kardeşim'dir.

2. Soru 2 · Kavrama · Yer tamlayıcısı· T.8.4.18

   Aşağıdaki cümleleri ögelerine ayıran bir öğrenci, yükleme “nereye, nerede, nereden?” sorularını soruyor.

   Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer tamlayıcısı vardır?
   1. A)
      Ağabeyim sınavdan sonra rahatladı.
   2. B)
      Annemin evdeki çiçekleri çok güzel.
   3. C)
      Bu yıl okulumuzun takımı çok başarılıydı.
   4. D)
      Dedem her yaz köye gider.
   İpucu

   • Ek görmek yetmez; bulduğun sözcük yükleme sorulan 'nereye, nerede, nereden?' sorusunun cevabı mı?
   • Bir sözcük başka bir ismi niteliyorsa ayrı bir öge olamaz.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: D

   1. 'Dedem her yaz köye gider.' cümlesinde yükleme 'Nereye gider?' diye sorulunca 'köye' cevabı alınır; bu öge yer tamlayıcısıdır.
   2. 'Sınavdan sonra' zaman bildiren zarf tamlayıcısıdır.
   3. 'Annemin evdeki çiçekleri' bütünüyle öznedir; 'evdeki' bir sıfattır.
   4. 'Okulumuzun takımı' öznedir; cümlede yer tamlayıcısı yoktur.
   5. Doğru cevap 'Dedem her yaz köye gider.' cümlesidir.

3. Soru 3 · Pekiştirme · Nesne bulunmayan cümle· T.8.4.18

   (I) Pazar sabahı erkenden çarşıya gittik. (II) Annem tezgâhlardan taze sebze aldı. (III) Babamın verdiği listeyi ise evde unutmuşuz. (IV) Ağır fileleri dönüşte kardeşim taşıdı.

   Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde nesne yoktur?
   1. A)
      I
   2. B)
      II
   3. C)
      III
   4. D)
      IV
   İpucu

   • Her yükleme 'neyi, ne?' sorusunu sor; ek almamış cevaplar da nesne olabilir.
   • Öbekleri bölme: bir sıfat-fiil öbeği bütünüyle tek bir ögedir.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: A

   1. I: 'Pazar sabahı' ve 'erkenden' zarf tamlayıcısı, 'çarşıya' yer tamlayıcısı, 'gittik' yüklem; özne gizli (biz). Nesne yok.
   2. II: 'Annem' özne, 'tezgâhlardan' yer tamlayıcısı, 'taze sebze' eksiz nesne, 'aldı' yüklem.
   3. III: 'babamın verdiği listeyi' nesne, 'evde' yer tamlayıcısı, 'unutmuşuz' yüklem.
   4. IV: 'Ağır fileleri' nesne, 'dönüşte' zarf tamlayıcısı, 'kardeşim' özne, 'taşıdı' yüklem.
   5. Nesne bulunmayan cümle I'dir.

4. Soru 4 · Pekiştirme · Öge türünü denetleme· T.8.4.18

   (I) Kuşlar her sabah pencerenin önünde öter. (zarf tamlayıcısı)
   (II) Yaşlı balıkçı ağlarını sabırla onardı. (özne)
   (III) Kardeşim bahçedeki fidanları suladı. (yer tamlayıcısı)
   (IV) Bu kasabanın insanları çok misafirperverdir. (yüklem)

   Numaralanmış cümlelerin hangisinde altı çizili ögenin adı yay ayraç içinde yanlış verilmiştir?
   1. A)
      I
   2. B)
      II
   3. C)
      III
   4. D)
      IV
   İpucu

   • Altı çizili söze yüklemin sorusunu sor; ekin biçimine değil, verdiği cevaba bak.
   • Altı çizili söz başka bir ismi niteliyorsa o isimle birlikte tek öge olur mu?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: C

   1. I: 'her sabah' yükleme sorulan 'ne zaman?' sorusunun cevabıdır; zarf tamlayıcısı, doğru.
   2. II: 'Yaşlı balıkçı' 'kim onardı?' sorusunun cevabıdır; özne, doğru.
   3. III: 'bahçedeki fidanları' 'neyi suladı?' sorusunun cevabıdır; nesnedir. Yay ayraç içindeki ad yanlıştır.
   4. IV: 'çok misafirperverdir' yargıyı bildiren yüklemdir; doğru.
   5. Cevap III'tür.

5. Soru 5 · LGS düzeyi · Öge dizilişi· T.8.4.18

   (I) Ayşe Hanım her cumartesi kütüphaneye gider. (II) Kitapları çocuklara o seçer. (III) Çocuklar onun sesini sessizce dinler. (IV) Masal bitince salonu bir alkış sesi doldurur.

   Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde ögeler “özne, nesne, zarf tamlayıcısı, yüklem” sırasıyla dizilmiştir?
   1. A)
      I
   2. B)
      II
   3. C)
      III
   4. D)
      IV
   İpucu

   • Her cümlenin ögelerini sırayla altına yaz, sonra verilen sırayla karşılaştır.
   • '-e' ekli bir söz 'neyi?' sorusuna mı, 'nereye?' sorusuna mı cevap veriyor?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: C

   1. I: Ayşe Hanım (özne) + her cumartesi (zarf tamlayıcısı) + kütüphaneye (yer tamlayıcısı) + gider (yüklem).
   2. II: Kitapları (nesne) + çocuklara (yer tamlayıcısı) + o (özne) + seçer (yüklem).
   3. III: Çocuklar (özne) + onun sesini (nesne) + sessizce (zarf tamlayıcısı) + dinler (yüklem).
   4. IV: Masal bitince (zarf tamlayıcısı) + salonu (nesne) + bir alkış sesi (özne) + doldurur (yüklem).
   5. İstenen sıra III'te vardır.

6. Soru 6 · LGS düzeyi · İki ögeyi birlikte arama· T.8.4.18

   (I) Rüzgâr gece boyunca pencereleri sarstı. (II) Sabah olunca herkes bahçeye çıktı. (III) Yere düşen dallar yolu kapatmıştı. (IV) Komşular dalları kenara çekti.

   Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde hem yer tamlayıcısı hem de zarf tamlayıcısı vardır?
   1. A)
      I
   2. B)
      II
   3. C)
      III
   4. D)
      IV
   İpucu

   • İki koşul var; her cümlede ikisini ayrı ayrı işaretle.
   • Bir sıfat-fiil öbeğinin içindeki ekli sözcük kendi başına öge olur mu?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: B

   1. I: Rüzgâr (özne) + gece boyunca (zarf tamlayıcısı) + pencereleri (nesne) + sarstı (yüklem); yer tamlayıcısı yok.
   2. II: Sabah olunca (zarf tamlayıcısı) + herkes (özne) + bahçeye (yer tamlayıcısı) + çıktı (yüklem); iki öge de var.
   3. III: Yere düşen dallar (özne) + yolu (nesne) + kapatmıştı (yüklem); ikisi de yok.
   4. IV: Komşular (özne) + dalları (nesne) + kenara (yer tamlayıcısı) + çekti (yüklem); zarf tamlayıcısı yok.
   5. Cevap II'dir.