LGS Soru Bankası / Türkçe / Cümle Türleri

9. Cümle Türleri

Bu bölümde soruları ve açıklamalarını inceleyebilirsin.

Dil Bilgisi

1. Soru 1 · Kavrama · Yüklemin türüne göre cümleler· T.8.4.19

   Bir öğrenci, aşağıdaki cümlelerin yüklemlerini bulup yüklemin isim mi fiil mi olduğuna bakıyor.

   Aşağıdakilerden hangisi yüklemine göre bir isim cümlesidir?
   1. A)
      Ablam geçen yıl öğretmen oldu.
   2. B)
      Okulun önündeki yol çok kalabalıklaştı.
   3. C)
      Bu kitap çok sayıda okura ulaştı.
   4. D)
      Bahçemizdeki elma ağacı çok yaşlı.
   İpucu

   • Yalnız yükleme bak; cümlenin öteki sözcükleri türü belirlemez.
   • Yüklem bir iş, oluş ya da hareket mi bildiriyor, yoksa bir durumu ek-fiille mi söylüyor?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: D

   1. 'Bahçemizdeki elma ağacı çok yaşlı.' cümlesinin yüklemi 'çok yaşlı'dır; yüklem isim soyludur, cümle isim cümlesidir.
   2. 'Öğretmen oldu' cümlesinde yüklem 'olmak' fiilidir; fiil cümlesi.
   3. 'Kalabalıklaştı' isimden türemiş çekimli bir fiildir; fiil cümlesi.
   4. 'Ulaştı' çekimli bir fiildir; fiil cümlesi.

2. Soru 2 · Kavrama · Yüklemin yerine göre cümleler· T.8.4.19

   Bir öğrenci, aşağıdaki cümlelerde yüklemin yerine bakıyor.

   Aşağıdakilerden hangisi yükleminin yerine göre devrik bir cümledir?
   1. A)
      Sabah erkenden kimseyi uyandırmadan evden çıktı.
   2. B)
      Yarın sınav var mı?
   3. C)
      Ne güzel kokuyor bahar çiçekleri!
   4. D)
      Gördüğün yerleri bize anlat.
   İpucu

   • Önce kişi ya da zaman bildiren çekimli yüklemi bul.
   • Cümlenin ortasındaki her fiil kökenli sözcük yüklem değildir.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: C

   1. 'Ne güzel kokuyor bahar çiçekleri!' cümlesinde yüklem 'kokuyor'dur ve ardından özne (bahar çiçekleri) gelir; yüklem sonda olmadığı için cümle devriktir.
   2. 'Uyandırmadan' çekimsizdir; yüklem 'çıktı' sondadır.
   3. 'Var mı' yüklemdir, sondadır.
   4. 'Gördüğün' sıfat-fiildir; yüklem 'anlat' sondadır.

3. Soru 3 · Pekiştirme · Yapısına göre cümleler· T.8.4.19

   (I) Rüzgâr dindi, deniz duruldu. (II) Balıkçılar ağlarını hazırladı ve tekneler limandan ayrıldı. (III) Martılar teknelerin peşine düştü. (IV) Akşama doğru gökyüzü de yavaş yavaş karardı.

   Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisi yapısına göre sıralı bir cümledir?
   1. A)
      I
   2. B)
      II
   3. C)
      III
   4. D)
      IV
   İpucu

   • Her cümlede kaç çekimli yüklem olduğunu say.
   • İki yargıyı birbirine bağlayan nedir: bir bağlaç mı, yalnızca bir noktalama işareti mi?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: A

   1. I: 'dindi' ve 'duruldu' iki yüklemdir; yargılar bağlaç olmadan virgülle sıralanmıştır. Cümle sıralıdır.
   2. II: iki yargı 've' bağlacıyla bağlanmıştır; bağlı cümle.
   3. III: tek yüklem (düştü); basit cümle.
   4. IV: tek yüklem (karardı); 'de' bağlacı iki yargıyı bağlamıyor, 'yavaş yavaş' ikilemedir; cümle basittir.
   5. Cevap I'dir.

4. Soru 4 · Pekiştirme · İsim ve fiil cümleleri· T.8.4.19

   (I) Dedemin köyü dağların eteğindeydi. (II) Her yaz oraya giderdik. (III) Köyün en güzel yeri, çınarın gölgesindeki çeşmeydi. (IV) Dedem orada bize eski günleri anlatırdı.

   Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangileri yükleminin türüne göre isim cümlesidir?
   1. A)
      I ve II
   2. B)
      I ve III
   3. C)
      II ve IV
   4. D)
      III ve IV
   İpucu

   • Yüklemin kökü bir iş, oluş bildiren fiil mi, yoksa bir isim mi?
   • '-di'yi görmek yetmez; bu ekten önce bir isim mi, bir fiil mi var?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: B

   1. I: yüklem 'dağların eteğindeydi'dir; isim + ek-fiil, isim cümlesi.
   2. II: yüklem 'giderdik'tir; 'gitmek' fiili, fiil cümlesi.
   3. III: yüklem 'çeşmeydi'dir; isim + ek-fiil, isim cümlesi.
   4. IV: yüklem 'anlatırdı'dır; 'anlatmak' fiili, fiil cümlesi.
   5. İsim cümleleri I ve III'tür.

5. Soru 5 · LGS düzeyi · Cümle türleri bir arada· T.8.4.19

   (I) Kasabanın küçük kütüphanesi hafta sonları çok kalabalıktır. (II) Okuma salonunda kimse konuşmaz. (III) Kitaplar raflara düzgünce dizilmiş, her rafa bir etiket yapıştırılmış. (IV) Ne kadar huzur verir insana bu sessizlik!

   Bu parçadaki numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
   1. A)
      I. cümle, yükleminin türüne göre isim cümlesidir.
   2. B)
      II. cümle, anlamına göre olumsuz bir cümledir.
   3. C)
      III. cümle, yapısına göre sıralı bir cümledir.
   4. D)
      IV. cümle, yükleminin yerine göre kurallıdır.
   İpucu

   • Her yargıyı kendi cümlesine götürüp yalnız o özellik yönünden sına.
   • Ünlem işaretiyle biten cümlede yüklemden sonra hangi sözcükler geliyor?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: D

   1. I: yüklem 'çok kalabalıktır', isim soylu; isim cümlesi. Yargı doğru.
   2. II: yüklem 'konuşmaz', olumsuz; yargı doğru.
   3. III: iki yüklem (dizilmiş, yapıştırılmış) bağlaçsız, virgülle sıralanmış; sıralı cümle. Yargı doğru.
   4. IV: yüklem 'verir' cümlenin ortasında, ardından 'insana' ve 'bu sessizlik' geliyor; cümle devriktir. 'Kurallıdır' yargısı yanlıştır.

6. Soru 6 · LGS düzeyi · Çok özellikli cümle yazma· T.8.4.19

   Türkçe öğretmeni, öğrencilerinden şu üç özelliği birlikte taşıyan bir cümle yazmalarını istiyor:

   Yüklemi çekimli bir fiil olsun. Yüklemi cümlenin sonunda olmasın. Cümle bir soru bildirsin.

   Mert: “Yarınki şenliğe gelecek misin?”
   Ece: “Gelecek misin yarınki şenliğe?”
   Kaan: “Şenlikte kimler vardı acaba?”
   Zeynep: “Ne kadar güzeldi dünkü şenlik!”

   Buna göre öğretmenin istediği özelliklerin hepsini taşıyan cümleyi hangi öğrenci yazmıştır?
   1. A)
      Mert
   2. B)
      Ece
   3. C)
      Kaan
   4. D)
      Zeynep
   İpucu

   • Üç koşulu bir tablo gibi yaz, her cümle için ayrı ayrı işaretle.
   • 'Var' ve 'yok' sözcükleri fiil midir?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: B

   1. Mert: yüklem 'gelecek misin' fiil, soru; ama sondadır, ikinci koşul sağlanmaz.
   2. Ece: yüklem 'gelecek misin' fiil, soru; ardından 'yarınki şenliğe' gelir, yüklem sonda değildir. Üç koşul da sağlanır.
   3. Kaan: yüklem 'vardı' isim (var) + ek-fiil; ilk koşul sağlanmaz.
   4. Zeynep: yüklem 'güzeldi' isim soylu ve cümle ünlem bildirir; iki koşul sağlanmaz.
   5. Cevap: Ece.