LGS Soru Bankası / Türkçe / Anlatım Bozuklukları

11. Anlatım Bozuklukları

Bu bölümde soruları ve açıklamalarını inceleyebilirsin.

Dil Bilgisi

1. Soru 1 · Kavrama · Ortak ögede hâl eki uyumsuzluğu· T.8.3.8

   Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğu vardır?
   1. A)
      Yeni gelen öğretmenimizi sevdik ve ona hemen alıştık.
   2. B)
      Bu yazarı yıllardır okuyorum ve güveniyorum.
   3. C)
      Bahçedeki çiçekleri suladık, kuruyan yaprakları da topladık.
   4. D)
      Kardeşim sabah erkenden kalktı ve kahvaltısını hazırladı.
   İpucu

   • İki yüklemli cümlelerde ortak ögeyi ikinci yüklemle tek başına okumayı dene.
   • Ortak ögeyi her yüklemin önüne ayrı ayrı koyup oku; ikisinde de kulağa doğru geliyor mu?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: B

   1. İki yüklemli cümlelerde ortak öge her yükleme ayrı ayrı uymalıdır.
   2. 'Bu yazarı okuyorum' doğrudur, ama 'bu yazarı güveniyorum' denemez; 'güvenmek' '-e' ekli bir öge ister.
   3. Bu öge cümlede yok: 'Bu yazarı yıllardır okuyorum ve ona güveniyorum.' olmalıdır.
   4. Öteki cümlelerde her yüklemin istediği öge yazılmıştır. Bozukluk 'Bu yazarı yıllardır okuyorum ve güveniyorum.' cümlesindedir.

2. Soru 2 · Kavrama · Özne-yüklem kişi uyumu· T.8.3.8

   Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne ile yüklem kişi bakımından uyumlu değildir?
   1. A)
      Ben ve kardeşim yarın dedemlere gideceğiz.
   2. B)
      Siz ve sınıf arkadaşlarınız bu projeyi birlikte hazırlayacaksınız.
   3. C)
      Sen ve takım arkadaşların bu yarışmaya mutlaka katılmalıyız.
   4. D)
      Öğrenciler sabah töreninde İstiklal Marşı'nı hep birlikte okudu.
   İpucu

   • Her cümlenin öznelerini tek bir zamirle (biz, siz, onlar) söylemeyi dene.
   • 'Sen' ile başka kişiler bir araya gelince hangi zamir oluşur?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: C

   1. Birden çok özne varsa yüklem, öznelerin birlikte oluşturduğu kişiye göre çekimlenir.
   2. 'Ben ve kardeşim' = biz → gideceğiz; 'siz ve arkadaşlarınız' = siz → hazırlayacaksınız. İkisi de uyumlu.
   3. 'Sen ve takım arkadaşların' = siz; yüklem 'katılmalısınız' olmalıydı, 'katılmalıyız' uyumsuzdur.
   4. 'Öğrenciler … okudu' cümlesinde insan bildiren çoğul özne tekil yüklemle kullanılabilir. Cevap 'Sen ve takım arkadaşların …' cümlesidir.

3. Soru 3 · Pekiştirme · Metinde çatı uyumsuzluğu· T.8.3.8

   (I) Kütüphanemiz bu yıl yeni kitaplarla zenginleşti. (II) Okuma saatinde öğrencilerin sessizce kitap okuması gerekmektedir. (III) Müdürümüz, yeni okuma köşesinin hem öğrencilere hem öğretmenlere hizmet vereceğini söyledi. (IV) Kitapları kullandıktan sonra yerlerine koymak ve kapaklarının yıpranmaması için özen gösterilmesi gerekir.

   Bu metindeki numaralanmış cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğu vardır?
   1. A)
      I
   2. B)
      II
   3. C)
      III
   4. D)
      IV
   İpucu

   • Her cümlede 've' ile bağlanan eylemleri bul; ikisi de aynı biçimde mi kurulmuş?
   • 'Koymak' ile 'gösterilmesi' sözcüklerinde eylemi yapan belli mi?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: D

   1. I. cümlede özne 'Kütüphanemiz', yüklem 'zenginleşti'; eksik yok.
   2. II. cümlede 'okuması' sözcüğünün öznesi ilgi ekiyle 'öğrencilerin' diye yazılır; doğru.
   3. III. cümlede 'hem … hem' doğru kullanılmış.
   4. IV. cümlede 've' ile bağlanan iki eylem aynı biçimde kurulmamış: 'koymak' işi bizim yaptığımızı anlatan yalın biçimde, 'özen gösterilmesi' ise işi yapanı gizleyen biçimde. 'Kitapları kullandıktan sonra yerlerine koymak ve kapaklarının yıpranmaması için özen göstermek gerekir.' olmalı. Cevap IV'tür.

4. Soru 4 · Pekiştirme · Öge eksikliğini giderme· T.8.4.16

   Sağlık kulübünün panosuna şu cümle yazılmış: “Sağlığımıza dikkat etmeli ve küçük yaşlardan itibaren korumalıyız.” Kulüp öğretmeni cümlenin dil bilgisi yönünden bozuk olduğunu söyleyip öğrencilerden düzeltmelerini istedi.

   Panodaki cümlede bulunan anlatım bozukluğu aşağıdakilerden hangisi yapılarak giderilir?
   1. A)
      'korumalıyız' sözünden önce 'onu' getirilerek
   2. B)
      'Sağlığımıza' yerine 'Sağlığımızı' yazılarak
   3. C)
      'küçük yaşlardan itibaren' sözü çıkarılarak
   4. D)
      've' bağlacının yerine virgül konarak
   İpucu

   • Önce her yüklemin hangi ekli ögeyi istediğini bul: neye dikkat etmeli, neyi korumalıyız?
   • Bir düzeltme öteki yüklemi bozuyorsa o düzeltme işe yaramaz.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: A

   1. 'Sağlığımıza dikkat etmeli' doğrudur; 'dikkat etmek' '-a' ekli öge ister.
   2. 'Korumalıyız' fiili 'neyi?' sorusuna cevap veren bir nesne ister; 'sağlığımıza' bu fiile uymaz.
   3. Nesne ayrıca yazılmalı: 'Sağlığımıza dikkat etmeli ve küçük yaşlardan itibaren onu korumalıyız.'
   4. Cevap: 'korumalıyız' sözünden önce 'onu' getirmek.

5. Soru 5 · LGS düzeyi · Metinde iki bozukluğu bulma· T.8.3.8

   (I) Bilim kulübümüz bu dönem her ayın son cuma akşamı gözlem gecesi düzenleyecektir. (II) Gözlemlerde kullanılacak teleskoplar kulüp öğretmenimiz tarafından kurulacak ve ayarlayacaktır. (III) Gökyüzünü izlemek isteyen veliler de etkinliğe katılabilir. (IV) Katılmak isteyenlerin listeye adını yazması ve kulüp odasına gelmeleri gerekmektedir.

   Bu metindeki numaralanmış cümlelerin hangilerinde dil bilgisi yönünden anlatım bozukluğu vardır?
   1. A)
      I ve II
   2. B)
      II ve III
   3. C)
      II ve IV
   4. D)
      III ve IV
   İpucu

   • 've' ile bağlanan iki eylemin aynı biçimde (aynı çatı, aynı ek) kurulup kurulmadığına bak.
   • Teleskoplar bir işi kendisi mi yapar, yoksa onlara mı yapılır?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: C

   1. I. cümlede 'bu dönem' ve 'her ayın son cuma akşamı' birbirini daraltır; bozukluk yok.
   2. II. cümlede özne 'teleskoplar'. Teleskoplar kurulur ama kendileri ayarlamaz; 'kurulacak' işi yapanı gizlerken 'ayarlayacaktır' işi teleskoplara yaptırıyor: 'ayarlanacaktır' olmalı. Bozuk.
   3. III. cümlede insan bildiren çoğul özne tekil yüklem alabilir; doğru.
   4. IV. cümlede aynı kişiler için biri tekil ('yazması'), biri çoğul ('gelmeleri') kullanılmış; ikisi aynı biçimde olmalı ('adlarını yazmaları ve gelmeleri' ya da 'adını yazması ve gelmesi'). Bozuk. Cevap 'II ve IV'tür.

6. Soru 6 · LGS düzeyi · Düzeltme önerisini değerlendirme· T.8.4.16

   Ece'nin yazısı:

   (I) Geçen hafta fidan dikme etkinliğine sınıfça katıldık. (II) Etkinlikte hem fidan diktik hem de çevredeki çöpleri topladık. (III) Bu etkinlik sayesinde doğayı daha çok sevdim ve korumaya karar verdim. (IV) Dönüşte öğretmenimiz, fidanların bakımına özen göstermemizi ve yazın sık sık sulamamızı istedi.

   Öğretmenin her cümle için yazdığı öneri:

   Cümle	Öneri
   I	'sınıfça' sözcüğü çıkarılmalı.
   II	'hem de' yerine 'hem' yazılmalı.
   III	'sevdim' yerine 'sevdik' yazılmalı.
   IV	'sık sık' sözünden önce 'onları' getirilmeli.

   Öğretmenin önerilerinden hangisi uygulanırsa metindeki bir anlatım bozukluğu giderilmiş olur?
   1. A)
      I
   2. B)
      II
   3. C)
      III
   4. D)
      IV
   İpucu

   • Önce dört cümlenin hangisinde gerçekten bir bozukluk olduğunu bul, öneriye sonra bak.
   • Her önerinin uygulandığı cümleyi yeniden oku: öneri bir eksiği mi tamamlıyor, yalnız sözcük mü değiştiriyor?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: D

   1. I: 'sınıfça' bütün sınıfın katıldığını bildirir; bozukluk yok.
   2. II: 'hem … hem de' doğru kullanılmış; öneri bir bozukluk gidermez.
   3. III: Özne 'ben'; 'sevdim' ile 'karar verdim' uyumlu, bozukluk yok.
   4. IV: 'Fidanların bakımına' sözü 'özen göstermek' fiiline uyar ama 'sulamak' fiili 'neyi?' sorusuna cevap ister; nesne eksiktir. 'Onları' getirmek bu bozukluğu giderir. Cevap IV'tür.