LGS Soru Bankası / T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük / Eğitim, Toplum, Ekonomi ve Sağlık Alanında Gelişmeler

6. Eğitim, Toplum, Ekonomi ve Sağlık Alanında Gelişmeler

Bu bölümde soruları ve açıklamalarını inceleyebilirsin.

4. Ünite: Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye

Soru 1 · Kavrama · Öğretimin birleştirilmesi· İTA.8.4.4
Cumhuriyetin ilk yıllarında medreseler, mahalle mektepleri ve yeni açılan okullar farklı kurumlara bağlıydı.
Bu duruma son vermek için çıkarılan Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun amacı aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)
  Bütün okulları tek bir bakanlığa bağlamak
2. B)
  Arap harfleri yerine yeni Türk harflerini kabul etmek
3. C)
  Okuma yazma bilmeyen yetişkinleri Millet Mekteplerinde okutmak
4. D)
  Üniversitede bilimsel çalışmaları yeniden düzenlemek
İpucu
- 'Tevhid' sözcüğü birleştirmek anlamına gelir; burada ne birleştiriliyor?
- Gövdedeki sorun yetişkinlerle mi, yoksa okulların bağlı olduğu kurumlarla mı ilgili?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: A
1. Gövdede okulların farklı kurumlara bağlı olduğu söyleniyor.
2. 'Tevhid-i Tedrisat' öğretimin birleştirilmesi demektir.
3. Kanunun amacı bütün okulları tek bir bakanlığa bağlamaktır.
Soru 2 · Pekiştirme · Harf İnkılabı ve Millet Mektepleri· İTA.8.4.4
Arap harfleri Türkçenin seslerini tam karşılamıyor, okuma yazma öğrenmeyi zorlaştırıyordu. Yeni Türk harfleri kabul edildikten sonra okuma yazma bilmeyen yetişkinler için Millet Mektepleri açıldı. Mustafa Kemal de yurt gezilerinde yeni harfleri halka bizzat tanıttı.
Bu paragraftan hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
1. A)
  Yeni harflerin kabulüyle okuma yazma bilmeyen kalmamıştır.
2. B)
  Millet Mekteplerinin açılması yeni harflerin kabulünden önce gelmiştir.
3. C)
  Yeni harfleri halka öğretmek için yaygın bir çaba gösterilmiştir.
4. D)
  Harf İnkılabı'ndan sonra Türk Dil Kurumu da kurulmuştur.
İpucu
- Yeni harfler kabul edildikten sonra halka ulaşmak için hangi iki şey yapıldı?
- Paragrafta hangi olayın önce, hangisinin sonra olduğunu belirle.
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: C
1. Yeni harfler kabul edildikten sonra yetişkinler için Millet Mektepleri açılmıştır.
2. Mustafa Kemal de gezilerinde harfleri halka bizzat tanıtmıştır.
3. Bu iki bilgi, yeni harfleri halka öğretmek için yaygın bir çaba gösterildiğini gösterir.
Soru 3 · Kavrama · Soyadı düzenlemesi· İTA.8.4.5
Soyadı Kanunu çıkmadan önce kişiler çoğunlukla lakaplarıyla ya da baba adlarıyla anılıyor, aynı adı taşıyanlar resmî kayıtlarda karışıyordu. 1934 yılında çıkarılan Soyadı Kanunu ile her vatandaşın bir soyadı alması zorunlu oldu.
Bu kanunla aşağıdakilerden hangisi sağlanmıştır?
1. A)
  Lakap ve unvanların resmî kayıtlarda sürmesi
2. B)
  Kılık kıyafette çağdaş bir görünümün benimsenmesi
3. C)
  Aynı adı taşıyan kişilerin adlarını değiştirmesi
4. D)
  Her vatandaşın kayıtlarda kolayca tanınması
İpucu
- Kanundan önceki sorun neydi?
- Herkesin bir soyadı olunca aynı adı taşıyan iki kişi nasıl ayırt edilir?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: D
1. Kanundan önce aynı adı taşıyan kişiler resmî kayıtlarda karışıyordu.
2. Kanunla her vatandaş bir soyadı aldı.
3. Böylece her vatandaş resmî kayıtlarda kolayca tanınabilir oldu.
Soru 4 · LGS düzeyi · Kadın hakları karşılaştırması· İTA.8.4.5
Cumhuriyet Dönemi'nde kız ve erkek öğrenciler aynı okullarda birlikte okumaya başladı. Kadınlar önce belediye seçimlerinde, ardından milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı. Türk kadını bu haklara Fransa gibi bazı Avrupa ülkelerinin kadınlarından önce sahip oldu. Öte yandan Yeni Zelanda gibi bazı ülkelerde kadınlar oy hakkını Türkiye'den daha önce elde etmişti.
Bu paragrafa göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
1. A)
  Kadınlara siyasi haklar aşamalı olarak tanınmıştır.
2. B)
  Yeni Zelanda kadınları oy hakkını Türk kadınlarından sonra kazanmıştır.
3. C)
  Türkiye bu alanda bazı Avrupa ülkelerinden önce davranmıştır.
4. D)
  Kız ve erkek öğrenciler aynı okullarda eğitim görmüştür.
İpucu
- Paragrafta Türkiye'den önce davranan, Türkiye'den sonra davranan ülkeler hangileri?
- Her seçeneği paragraftaki bir cümleyle eşleştir; cümleyle çelişen seçeneği ara.
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: B
1. Paragrafa göre Türk kadını siyasi haklara Fransa gibi bazı Avrupa ülkelerinden önce sahip olmuştur.
2. Son cümle ise Yeni Zelanda'da kadınların oy hakkını Türkiye'den daha önce elde ettiğini söylüyor.
3. Bu yüzden Yeni Zelanda kadınlarının bu hakkı Türk kadınlarından sonra kazandığı söylenemez.
Soru 5 · Pekiştirme · Ekonomi alanında bir uygulama· İTA.8.4.6
Lozan görüşmelerinin kesintiye uğradığı günlerde toplanan İzmir İktisat Kongresi'ne çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi temsilcileri katıldı. Kongrede yerli malı kullanılması, israftan kaçınılması, tasarrufun özendirilmesi ve millî bankaların kurulması gibi kararlar alındı.
Bu kararların aşağıdaki anlayışlardan hangisiyle alındığı söylenebilir?
1. A)
  Ekonomiyi bütünüyle devlet eliyle yönetme
2. B)
  Millî ekonomiyi ve tasarruf bilincini güçlendirme
3. C)
  Yabancılara yeni ekonomik ayrıcalıklar tanıma
4. D)
  Osmanlı borçlarını devletler arasında paylaştırma
İpucu
- Kararlarda geçen 'yerli' ve 'millî' sözcükleri neyi öne çıkarıyor?
- Kongreye katılanlar devlet görevlileri mi, yoksa üretim ve ticaretle uğraşanlar mı?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: B
1. Kongrede yerli malı kullanılması, israftan kaçınılması ve tasarruf kararlaştırıldı.
2. Millî bankaların kurulması da ekonomiyi millî güçlerle kurma isteğini gösterir.
3. Kararlar millî ekonomiyi ve tasarruf bilincini güçlendirme anlayışıyla alınmıştır.
Soru 6 · LGS düzeyi · Bunalım ve planlı sanayileşme· İTA.8.4.6
Dünya Ekonomik Bunalımı sırasında tarım ürünlerinin dünya pazarlarındaki fiyatı hızla düştü. İhracatı büyük ölçüde tarım ürünlerine dayanan Türkiye'nin dış ticaret geliri azaldı. Özel girişim büyük fabrikaları kuracak sermayeyi bulamıyordu. Bunun üzerine devlet sanayi yatırımlarını üstlendi; Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı hazırlandı, Sümerbank ve Etibank gibi kuruluşlar açıldı.
I. Bunalım, ekonomide devletin üstlendiği rolün artmasında etkili olmuştur.
II. Türkiye'nin dış ticareti bunalımdan etkilenmemiştir.
III. Özel girişimin sermaye yetersizliği planlı sanayileşmeye geçişte etkili olmuştur.
Bu metinden hareketle yukarıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?
1. A)
  Yalnız I
2. B)
  I ve II
3. C)
  I ve III
4. D)
  II ve III
İpucu
- Metinde dış ticaret geliri için hangi fiil kullanılıyor?
- 'Bunun üzerine' sözünden önceki cümleler nedeni, sonraki cümle sonucu anlatır.
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: C
1. I: Bunalım ve sermaye yetersizliği üzerine devlet sanayi yatırımlarını üstlenmiştir; ulaşılır.
2. II: Metin dış ticaret gelirinin azaldığını söyler; ulaşılamaz.
3. III: Özel girişim sermaye bulamadığı için devlet planlı sanayileşmeye geçmiştir; ulaşılır. Cevap I ve III'tür.
Soru 7 · Pekiştirme · Cumhuriyetin ilk yıllarında yapılan çalışmalar· İTA.8.4.7
Millî Mücadele'den sonra Anadolu'da sıtma, verem ve trahom gibi hastalıklar yaygındı. Salgın hastalıklarla mücadele için örgütler kuruldu; aşı ve serum üretmek üzere Hıfzıssıhha Enstitüsü açıldı. Doğumevleri ve hastaneler yapıldı, köylere sağlık memurları gönderildi.
Bu çalışmalar devletin aşağıdaki temel görevlerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?
1. A)
  Ülke sınırlarını dış saldırılara karşı korumak
2. B)
  Halkın okuma yazma oranını artırmak
3. C)
  Ülkenin ekonomik kalkınmasını sağlamak
4. D)
  Halkın sağlığını korumak
İpucu
- Paragraftaki 'mücadele' neye karşı yapılıyor?
- Köylere kim gönderiliyor ve neden?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: D
1. Paragraftaki bütün çalışmalar hastalıklarla mücadele ve tedaviyle ilgilidir.
2. Aşı üretmek, hastane açmak ve köylere sağlık memuru göndermek halkın sağlığını korur.
3. Bu çalışmalar devletin halkın sağlığını koruma göreviyle doğrudan ilişkilidir.
Soru 8 · LGS düzeyi · Gençliğe ve millete gösterilen hedefler· İTA.8.4.8
Mustafa Kemal, Nutuk'un sonundaki Gençliğe Hitabe'de şöyle seslenir: "Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklalini, Türk Cumhuriyetini, ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir." (vazife: görev; istiklal: bağımsızlık; ilelebet: sonsuza dek; muhafaza ve müdafaa etmek: korumak ve savunmak) Cumhuriyetin onuncu yılında yaptığı konuşmada ise "Az zamanda çok ve büyük işler yaptık." der ve millî kültürü çağdaş uygarlık düzeyinin üzerine çıkarma hedefini koyar.
I. Cumhuriyetin korunması görevi gençliğe verilmiştir.
II. Cumhuriyetin ilk on yılında önemli başarılar elde edildiği belirtilmiştir.
III. Ulaşılan düzey yeterli görülerek yeni bir hedef konmamıştır.
IV. Cumhuriyetin korunması orduya bırakılmıştır.
Bu metne göre yukarıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?
1. A)
  I ve II
2. B)
  I ve IV
3. C)
  II ve III
4. D)
  III ve IV
İpucu
- Hitabe kime sesleniyor ve ona hangi görevi veriyor?
- Onuncu yıl konuşmasında başarılardan sonra hangi hedef konuyor?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: A
1. I: Hitabede Cumhuriyeti koruma görevi Türk gençliğine veriliyor; ulaşılır.
2. II: 'Az zamanda çok ve büyük işler yaptık.' sözü ilk on yıldaki başarıları anlatıyor; ulaşılır.
3. III: Aynı konuşmada yeni bir hedef konuyor; ulaşılamaz.
4. IV: Görev gençliğe veriliyor, yalnız orduya değil; ulaşılamaz. Cevap I ve II'dir.
Soru 9 · Kavrama · Eğitim alanında bir düzenleme· İTA.8.4.4
Cumhuriyetin ilk yıllarında Darülfünun, yapılan inkılapları yeterince benimsemediği ve bilimsel çalışmalarda yetersiz kaldığı gerekçesiyle eleştiriliyordu.
Bu eleştiriler üzerine yapılan düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)
  Üniversite Reformu ile yükseköğretimin yeniden düzenlenmesi
2. B)
  Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile öğretimin birleştirilmesi
3. C)
  Okuma yazma bilmeyen yetişkinler için Millet Mekteplerinin açılması
4. D)
  Türk tarihini araştırmak için Türk Tarih Kurumunun kurulması
İpucu
- Gövdede eleştirilen kurum ilkokul mu, yükseköğretim kurumu mu?
- Seçeneklerden hangisi doğrudan bu kurumla ilgili bir düzenleme?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: A
1. Gövdede eleştirilen kurum Darülfünundur; bu bir yükseköğretim kurumudur.
2. Eleştiriler inkılapları benimsememe ve bilimsel yetersizlikle ilgilidir.
3. Bu eleştiriler üzerine Üniversite Reformu yapılmış, Darülfünun kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi kurulmuştur.
Soru 10 · Pekiştirme · Kültür kurumları· İTA.8.4.4
Cumhuriyetin ilk yıllarında Ankara'da müzik öğretmeni yetiştirmek için Musiki Muallim Mektebi açıldı. Daha sonra şehirlerde kurulan Halkevlerinde tiyatro, müzik, resim ve spor kolları oluşturuldu; bu kollara her yaştan ve meslekten insan katılabiliyordu.
Bu paragraftan hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
1. A)
  Halkevleri sporcu yetiştirmek amacıyla kurulmuştur.
2. B)
  Musiki Muallim Mektebi Halkevlerinin müzik kollarından doğmuştur.
3. C)
  Sanatın ve sporun geniş halk kesimlerine yayılması amaçlanmıştır.
4. D)
  Sanat eğitimi yurt dışında verilmeye başlanmıştır.
İpucu
- Halkevlerindeki kollara kimler katılabiliyordu?
- Paragraf iki gelişme arasında 'bu yüzden' gibi bir bağ kuruyor mu?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: C
1. Musiki Muallim Mektebi müzik öğretmeni yetiştirmek için açılmıştır; öğretmenler müziği okullara ve halka taşıyacaktır.
2. Halkevlerinde tiyatro, müzik, resim ve spor kolları kurulmuş, bunlara her yaştan ve meslekten insan katılabilmiştir.
3. Bu iki gelişme, sanatın ve sporun geniş halk kesimlerine yayılmasının amaçlandığını gösterir.
Soru 11 · LGS düzeyi · Takvim, saat ve ölçüde birlik· İTA.8.4.5
Cumhuriyetin ilk yıllarında ülkede farklı takvimler ve saat sistemleri birlikte kullanılıyordu. Uzunluk ve ağırlık için de arşın, okka gibi bölgeden bölgeye değişen ölçüler vardı. Bu durum hem iç ticarette hem de başka ülkelerle yapılan işlerde karışıklığa yol açıyordu. Yapılan düzenlemelerle uluslararası takvim ve saat kabul edildi, metre ve kilogram gibi ölçüler kullanılmaya başlandı. Aynı dönemde ayrıca tekke ve zaviyeler kapatıldı, şapka giyilmesi de kanunla düzenlendi.
Bu metinden hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
1. A)
  Tekke ve zaviyeler ticaretteki karışıklığı gidermek için kapatılmıştır.
2. B)
  Arşın ve okka gibi ölçüler iç ticarette kullanılmaya devam etmiştir.
3. C)
  Yeni ölçüler dış ticaret için getirilmiş, iç ticareti ilgilendirmemiştir.
4. D)
  Takvim, saat ve ölçü düzenlemeleri ticarette ortak düzen kurmaya yöneliktir.
İpucu
- Metne göre karışıklık hangi alanları etkiliyordu?
- Takvim, saat ve ölçü düzenlemeleri hangi karışıklığı gidermek için yapılmış? Son cümledeki düzenlemelere metin bir amaç yüklüyor mu?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: D
1. Metne göre farklı takvim, saat ve ölçüler hem iç ticarette hem de dış ilişkilerde karışıklığa yol açıyordu.
2. Uluslararası takvim, saat ve metre-kilogramın kabulü bu karışıklığı gidermek, iç ve dış ticarette ortak bir düzen kurmak için yapılmıştır.
3. Tekke ve şapka düzenlemeleri için metinde yalnız aynı dönemde yapıldıkları söyleniyor; metin onlara bu amacı bağlamıyor.