LGS Soru Bankası / T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük / Demokratikleşme Çabaları

7. Demokratikleşme Çabaları

Bu bölümde soruları ve açıklamalarını inceleyebilirsin.

5. Ünite: Demokratikleşme Çabaları

Soru 1 · Kavrama · Muhalefet fırkasını tanıma· İTA.8.5.1
Bu fırka (parti), meclisteki tartışmaların ve hükûmetin denetlenmesinin canlanması için Mustafa Kemal'in isteğiyle Ali Fethi (Okyar) tarafından kuruldu. Kısa sürede rejime karşı olanların da toplandığı bir yer hâline gelince kurucusu tarafından kapatıldı.
Bu bilgilerde sözü edilen fırka aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)
  Cumhuriyet Halk Fırkası
2. B)
  Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
3. C)
  Serbest Cumhuriyet Fırkası
4. D)
  Millî Kalkınma Partisi
İpucu
- Fırkayı kim kurmuş, kimin isteğiyle kurmuş? İkisini ayrı ayrı yaz.
- Hangi muhalefet fırkası bir isyanın ardından değil, kendi kurucusunun kararıyla kapandı?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: C
1. Fırkayı Ali Fethi (Okyar), Mustafa Kemal'in isteğiyle kurmuştur.
2. Fırka, kurucusu tarafından kapatılmıştır.
3. Bu iki özellik Serbest Cumhuriyet Fırkasına aittir; Terakkiperver Şeyh Said İsyanı'ndan sonra kapatılmış, CHF ise kapatılmamıştır.
Soru 2 · Kavrama · Suikast girişimi sonrası demeç· İTA.8.5.2
İzmir'de Mustafa Kemal'e yönelik suikast girişimi ortaya çıkarıldıktan sonra Mustafa Kemal bir demeç verdi. Demecinde, kendi bedeninin bir gün elbette toprak olacağını ama Türkiye Cumhuriyeti'nin sonsuza dek yaşayacağını belirtti.
Mustafa Kemal bu demeçte aşağıdakilerden hangisini vurgulamıştır?
1. A)
  Cumhuriyetin bir kişinin varlığına bağlı olmadan süreceğini
2. B)
  Suikast planının uygulanmadan önce ortaya çıkarıldığını
3. C)
  Cumhuriyete yönelik tehlikelerin artık ortadan kalktığını
4. D)
  Kendi güvenliğinin devletin en önemli işi olduğunu
İpucu
- Demeçte hangi iki şey birbiriyle karşılaştırılıyor?
- Soru olayla ilgili bilgiyi değil, demeçteki düşünceyi soruyor.
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: A
1. Demeçte iki şey karşılaştırılıyor: kişinin bedeni toprak olacak, Cumhuriyet sonsuza dek yaşayacak.
2. Bu karşıtlık, devletin bir kişiye bağlı olmadığını vurgular.
3. Doğru cevap: Cumhuriyetin bir kişinin varlığına bağlı olmadan süreceği.
Soru 3 · Pekiştirme · Şeyh Said İsyanı üzerine alınan önlemler· İTA.8.5.3
Cumhuriyetin ilk yıllarında ülkenin doğusunda çıkan Şeyh Said İsyanı, yeni rejimi ve inkılapları hedef alıyordu. İsyan sürerken, ülkede huzuru sağlamak ve isyanı bastırmak için hükûmete geniş yetkiler veren bir kanun çıkarıldı. İsyan bastırıldı; isyancıları desteklediği gerekçesiyle o sırada mecliste bulunan muhalefet fırkası da kapatıldı.
I. Takrir-i Sükûn Kanunu (huzurun sağlanması kanunu) çıkarıldı.
II. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatıldı.
III. Serbest Cumhuriyet Fırkası kapatıldı.
Yukarıdakilerden hangileri bu isyan üzerine alınan önlemlerdendir?
1. A)
  Yalnız I
2. B)
  I ve II
3. C)
  I ve III
4. D)
  II ve III
İpucu
- Serbest Cumhuriyet Fırkası isyandan önce mi, sonra mı kuruldu?
- Metinde 'o sırada mecliste bulunan muhalefet fırkası' deniyor; isyan sırasında hangi muhalefet fırkası vardı?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: B
1. Hükûmete geniş yetki veren kanun Takrir-i Sükûn Kanunu'dur: I doğru.
2. O sırada mecliste bulunan muhalefet fırkası Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasıdır ve isyan üzerine kapatılmıştır: II doğru.
3. Serbest Cumhuriyet Fırkası isyandan yıllar sonra kurulup kurucusunca kapatılmıştır; bu isyan üzerine alınan bir önlem değildir: III yanlış. Cevap I ve II.

Soru 4 · Pekiştirme · Fırkaları karşılaştırma tablosu· İTA.8.5.1

Aşağıdaki tabloda Atatürk Dönemi'nde kurulan üç fırkayla ilgili bazı bilgiler verilmiştir.

Fırka	Önde gelen kurucuları	Sona eriş biçimi	Faaliyet süresi
Cumhuriyet Halk Fırkası	Mustafa Kemal	Sona ermedi; dönem boyunca iktidarda kaldı	Dönemin tamamı
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası	Kâzım Karabekir, Ali Fuat (Cebesoy), Rauf (Orbay)	Şeyh Said İsyanı'ndan sonra kapatıldı	Bir yıldan az
Serbest Cumhuriyet Fırkası	Ali Fethi (Okyar)	Kurucusu tarafından kapatıldı	Birkaç ay

Tablodaki bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A)
Fırkaların üçü de kurucuları tarafından kapatılmıştır.
B)
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kapatılması Şeyh Said İsyanı'na yol açmıştır.
C)
Serbest Cumhuriyet Fırkası Şeyh Said İsyanı nedeniyle kapatılmıştır.
D)
Cumhuriyet Halk Fırkası dışındaki iki fırka kısa süre faaliyet gösterebilmiştir.

İpucu

İktidarda kalan fırkayı ayır; geriye kalan iki fırkanın 'Faaliyet süresi' sütununa bak.
Her şıktaki bilgiyi tablonun hangi satırında bulduğunu yaz; satırları karıştırma.

Cevap ve çözüm

Doğru cevap: D

Cumhuriyet Halk Fırkası dönem boyunca iktidarda kalmıştır; öteki iki fırka Terakkiperver ve Serbest Cumhuriyet fırkalarıdır.
'Faaliyet süresi' sütunu: biri bir yıldan az, öteki birkaç ay faaliyet göstermiştir.
Buna göre CHF dışındaki iki fırka kısa süre faaliyet gösterebilmiştir. A tablodaki kapanış biçimleriyle çelişir, B isyanla kapanışın sırasını ters kurar; C desteklenmez, çünkü tablo Şeyh Said İsyanı'nı yalnız Terakkiperver satırında anar.

Soru 5 · LGS düzeyi · Çok partili deneme· İTA.8.5.1
Mustafa Kemal, tek fırkanın bulunduğu bir mecliste hükûmetin yeterince denetlenemediğini düşünüyordu. Ekonomik sıkıntıların halkı zorladığı bir dönemde, yakın arkadaşı Ali Fethi Bey'den yeni bir fırka kurmasını istedi. Serbest Cumhuriyet Fırkası kısa sürede büyük ilgi gördü ve gittiği yerlerde kalabalıklarla karşılandı. Ancak fırkanın çevresinde inkılaplara karşı olanlar da toplanmaya başladı. Fethi Bey, Mustafa Kemal'le karşı karşıya gelmek istemediğini söyleyerek fırkasını kapattı.
Bu metne göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
1. A)
  Fırka, kurulduğu bölgede halktan ilgi görmediği için kapatılmıştır.
2. B)
  Mustafa Kemal, muhalefet fırkalarının kurulmasına karşı çıkmıştır.
3. C)
  Ekonomik sıkıntılar fırkanın kapatılmasıyla birlikte sona ermiştir.
4. D)
  Mustafa Kemal, mecliste farklı görüşlerin temsil edilmesini önemsemiştir.
İpucu
- Metnin ilk cümlesi Mustafa Kemal'in hangi sorunu gördüğünü söylüyor?
- Fırkanın kurulmasını kim istedi, fırka halktan ilgi gördü mü?
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: D
1. Metnin ilk cümlesi: Mustafa Kemal, tek fırkalı mecliste hükûmetin yeterince denetlenemediğini düşünüyordu.
2. Bu yüzden yeni bir fırka kurulmasını kendisi istemiştir.
3. Tek fırkanın yanına ikinci bir fırka istemesi, mecliste farklı görüşlerin temsil edilmesini önemsediğini gösterir. Öteki yargılar metinle çelişir ya da metinde yoktur.
Soru 6 · LGS düzeyi · İzmir'deki girişimin analizi· İTA.8.5.2
Mustafa Kemal'in İzmir'e yapacağı bir gezi sırasında kendisine suikast düzenlenmesi planlandı. Plan, uygulanmadan önce ortaya çıkarıldı ve girişime katılanlar yakalandı. Yapılan yargılamada, girişimin arkasında inkılaplara karşı çıkan ve eski düzeni geri getirmek isteyen bazı kişilerin bulunduğu anlaşıldı. Sorumlular İstiklal Mahkemesinde yargılanarak cezalandırıldı.
I. Girişim yalnızca Mustafa Kemal'in şahsına değil, kurduğu yeni düzene de yönelikti.
II. Girişim, gerçekleştirilmeden önlenmiş ve sorumluları yargılanmıştır.
III. Girişimi yabancı bir devletin askerleri düzenlemiştir.
Bu metne göre yukarıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?
1. A)
  Yalnız II
2. B)
  I ve II
3. C)
  II ve III
4. D)
  I, II ve III
İpucu
- Girişimcilerin geri getirmek istediği şey neydi? Bu, hedefin yalnız bir kişi olmadığını gösterir mi?
- Her yargı için metinde onu destekleyen bir cümle bul; bulamadığın yargıyı ele.
Cevap ve çözüm
Doğru cevap: B
1. Girişimin arkasında eski düzeni geri getirmek isteyenler vardır; hedef kişiyle birlikte yeni düzendir: I doğru.
2. Plan uygulanmadan ortaya çıkarılmış, sorumlular yargılanmıştır: II doğru.
3. Metinde yabancı devletten ya da askerden söz edilmez: III'e ulaşılamaz. Cevap I ve II.