LGS Soru Bankası / T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük / Birinci Dünya Savaşı ve Mondros

2. Birinci Dünya Savaşı ve Mondros

Bu bölümde soruları ve açıklamalarını inceleyebilirsin.

2. Ünite: Millî Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar

1. Soru 1 · Kavrama · Savaşı başlatan olay· İTA.8.2.1

   Avrupa devletleri arasındaki gerginlik uzun süredir artıyordu; savaşa giden süreci ise belli bir günde yaşanan tek bir olay başlattı.

   Birinci Dünya Savaşı'nın başlamasına yol açan olay aşağıdakilerden hangisidir?
   1. A)
      Avrupa devletlerinin ham madde ve pazar arayışına girmesi
   2. B)
      Osmanlı Devleti'nin İttifak Devletleri yanında savaşa girmesi
   3. C)
      Avusturya-Macaristan veliahtının Saraybosna'da öldürülmesi
   4. D)
      Mondros Ateşkes Antlaşması'nın imzalanması
   İpucu

   • Seçeneklerden hangisi bir süreç, hangisi tek bir olay?
   • Hangi olay savaş başlamadan önce yaşanmıştır?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: C

   1. Ham madde ve pazar arayışı savaşın genel sebebidir, bir olay değildir.
   2. Osmanlı'nın savaşa girmesi ve Mondros savaş başladıktan sonraki gelişmelerdir.
   3. Savaştan önce yaşanan ve savaşa giden süreci başlatan tek olay Avusturya-Macaristan veliahtının Saraybosna'da öldürülmesidir; savaş, bu suikastın ardından yapılan savaş ilanlarıyla başlamıştır.

2. Soru 2 · Kavrama · Osmanlı ordusunun bir başarısı· İTA.8.2.2

   Birinci Dünya Savaşı'nda Irak Cephesi'nde kuşatılan İngiliz kuvvetleri, Osmanlı ordusuna teslim olmak zorunda kaldı.

   Bu bilgide sözü edilen olay aşağıdakilerden hangisidir?
   1. A)
      Kut'ül-Amâre Zaferi
   2. B)
      Sarıkamış Harekâtı
   3. C)
      Çanakkale Deniz Savaşları
   4. D)
      Muş ve Bitlis'in geri alınması
   İpucu

   • Olay hangi cephede ve hangi devlete karşı yaşanmış?
   • Seçeneklerdeki olayların her birinin cephesini yaz.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: A

   1. Olay Irak Cephesi'nde ve İngilizlere karşıdır.
   2. Sarıkamış ile Muş-Bitlis Kafkas Cephesi'nde Ruslara karşı, Çanakkale deniz savaşları Boğaz'dadır.
   3. Irak'ta İngiliz kuvvetlerinin teslim alındığı olay Kut'ül-Amâre Zaferi'dir.

3. Soru 3 · Pekiştirme · Savaşın sebepleri· İTA.8.2.1

   Sanayi İnkılabı'ndan sonra üretimi artan Avrupa devletleri, yeni ham madde kaynakları ve pazarlar aramaya başladı. Sömürge edinme yarışı bu devletleri karşı karşıya getirdi. Birbirlerinden çekinen devletler, güvenliklerini sağlamak için İtilaf ve İttifak adlı iki gruba ayrıldı.

   Bu paragrafa göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
   1. A)
      Gruplaşmalar Sanayi İnkılabı'nın başlamasına yol açmıştır.
   2. B)
      İtalya savaş sırasında taraf değiştirmiştir.
   3. C)
      Avrupa'daki bütün devletler sömürge sahibi olmuştur.
   4. D)
      Ekonomik rekabet devletlerin gruplaşmasında etkili olmuştur.
   İpucu

   • Paragraftaki olayları önce-sonra sırasıyla yaz.
   • Devletleri karşı karşıya getiren şey neydi?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: D

   1. Sanayi İnkılabı ham madde ve pazar arayışını doğurdu; bu da sömürge yarışına dönüştü.
   2. Yarış devletleri karşı karşıya getirdi ve devletler iki gruba ayrıldı.
   3. Demek ki ekonomik rekabet gruplaşmada etkili olmuştur.

4. Soru 4 · Pekiştirme · Mustafa Kemal'in savaş yılları· İTA.8.2.2

   Mustafa Kemal'in Birinci Dünya Savaşı'ndaki bazı görevleri tabloda verilmiştir.

   Cephe	Görev ya da başarı
   Çanakkale	8 Ağustos 1915'te Anafartalar Grup Komutanlığına atandı.
   Kafkas	8 Ağustos 1916'da Muş ve Bitlis'i Ruslardan geri aldı.
   Suriye	7. Ordu komutanı olarak görev yaptı.

   Bu tabloya göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
   1. A)
      Mustafa Kemal'in görev yaptığı cephelerde Osmanlı ordusu savaşı kazanmıştır.
   2. B)
      Mustafa Kemal savaş sırasında farklı cephelerde görev almıştır.
   3. C)
      Mustafa Kemal Kafkas Cephesi'nden sonra Çanakkale'ye gitmiştir.
   4. D)
      Mustafa Kemal Çanakkale'de deniz savaşlarında görev almıştır.
   İpucu

   • Tablonun 'Cephe' sütununda kaç farklı ad var?
   • İki tarihi karşılaştır: hangisi önce?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: B

   1. Tabloda üç ayrı cephe var: Çanakkale, Kafkas ve Suriye.
   2. Başarı yalnız Kafkas satırında yazar; Çanakkale ve Suriye satırlarında görev vardır; tarihlere göre Çanakkale görevi Kafkas'taki başarıdan öncedir.
   3. Söylenebilen yargı: Mustafa Kemal savaş sırasında farklı cephelerde görev almıştır.

5. Soru 5 · Kavrama · Mondros'un 7. maddesi· İTA.8.2.3

   30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması'nın 7. maddesine göre İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit eden bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik yeri işgal edebilecekti.

   Bu maddenin uygulamada aşağıdakilerden hangisine yol açtığı söylenebilir?
   1. A)
      Osmanlı ordusunun güçlenmesine
   2. B)
      İşgallerin çeşitli bahanelerle yayılmasına
   3. C)
      Savaşın sürdüğü cephelerin işgal edilmesine
   4. D)
      Osmanlı hükûmetinin işgal edilecek yerleri belirlemesine
   İpucu

   • Maddede işgal edilecek yerler tek tek sayılmış mı?
   • İşgal kararını kim, neye göre verecek?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: B

   1. Maddeye göre işgal için İtilaf Devletleri'nin 'güvenliklerinin tehdit edildiğini' söylemesi yetiyordu.
   2. Hangi yerin stratejik olduğu belirtilmediği için her yer işgale açık hâle geldi.
   3. Bu madde uygulamada işgallerin çeşitli bahanelerle yayılmasına yol açtı.

6. Soru 6 · LGS düzeyi · Ateşkese verilen tepkiler· İTA.8.2.3

   Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra işgallerin başlaması karşısında farklı tutumlar ortaya çıktı:

   Osmanlı yönetimi: İtilaf Devletleri'yle iyi geçinilirse barış şartlarının hafifleyeceğini düşündü ve işgallere karşı direnilmemesini istedi.
   Mustafa Kemal: İngilizlerin İskenderun'a asker çıkarmasına karşı konulmasını emretti.
   Halk: İşgal edilen yerlerde cemiyetler kurdu, silahlı direniş birlikleri oluşturdu.

   Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
   1. A)
      Mustafa Kemal işgallere karşı durulmasını istemiştir.
   2. B)
      Halk kendi imkânlarıyla örgütlenme yoluna gitmiştir.
   3. C)
      Osmanlı yönetimi sorunları uzlaşma yoluyla çözmeyi ummuştur.
   4. D)
      Osmanlı yönetimi ile halk işgallere karşı aynı tutumu benimsemiştir.
   İpucu

   • Üç tarafın her biri işgallere direnmekten yana mı, değil mi? Yanına yaz.
   • Hangi seçenek iki tarafı karşılaştırıyor?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: D

   1. Osmanlı yönetimi iyi geçinerek şartların hafifleyeceğini umdu, direnilmemesini istedi.
   2. Mustafa Kemal İskenderun'a asker çıkarılmasına karşı konulmasını emretti; halk cemiyetler ve silahlı birlikler kurdu.
   3. Yönetim direnilmemesini isterken halk direndi; ikisinin aynı tutumu benimsediği söylenemez.

7. Soru 7 · LGS düzeyi · Çanakkale'nin etkileri· İTA.8.2.2

   İtilaf Devletleri, Çanakkale Boğazı'nı geçerek İstanbul'u almayı ve müttefikleri Rusya'ya yardım ulaştırmayı amaçladı. Ancak denizde ve karada yapılan savaşlarda bu amaca ulaşamadılar. Yardım alamayan Rusya'da ekonomik sıkıntılar arttı ve bu durum Rusya'daki ihtilali hızlandırdı. Savaş uzadı, iki taraf da çok sayıda asker kaybetti. Mustafa Kemal bu cephede gösterdiği başarılarla geniş çevrelerce tanındı.

   I. Çanakkale'deki sonuç başka bir devletin iç durumunu etkilemiştir.
   II. Çanakkale'deki başarı Birinci Dünya Savaşı'nın kısa sürede bitmesini sağlamıştır.
   III. Çanakkale'deki başarılar Mustafa Kemal'in tanınmasında etkili olmuştur.

   Bu metne göre yukarıdakilerden hangilerine ulaşılabilir?
   1. A)
      Yalnız III
   2. B)
      I ve II
   3. C)
      I ve III
   4. D)
      I, II ve III
   İpucu

   • Metinde Rusya hakkında ne söyleniyor?
   • Metne göre savaş kısaldı mı, uzadı mı?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: C

   1. I: Yardım ulaştırılamadığı için Rusya'da ihtilal hızlandı; başka bir devletin iç durumu etkilendi, ulaşılır.
   2. II: Metne göre savaş uzadı; savaşın kısa sürede bittiği söylenemez, ulaşılamaz.
   3. III: Mustafa Kemal bu cephedeki başarılarıyla tanındı; ulaşılır. Cevap I ve III.

8. Soru 8 · LGS düzeyi · Osmanlı'nın cepheleri· İTA.8.2.2

   Kafkas Cephesi: Ruslara kaptırılan toprakların geri alınması amaçlandı. Sarıkamış Harekâtı'nda ağır kış koşulları yüzünden çok sayıda asker kaybedildi.
   Kanal Cephesi: İngilizlere karşı açıldı; İngilizlerin Hindistan ile bağlantısının kesilmesi ve Mısır'ın geri alınması amaçlandı, bu amaca ulaşılamadı.
   Irak Cephesi: İngilizlere karşı Kut'ül-Amâre'de önemli bir başarı kazanıldı, ancak cephe sonunda kaybedildi.
   Hicaz-Yemen Cephesi: Kutsal yerler korunmaya çalışıldı.

   Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
   1. A)
      Çanakkale'de İtilaf Devletleri'nin ilerleyişi durdurulmuştur.
   2. B)
      Doğal koşullar bazı cephelerde kayıpları artırmıştır.
   3. C)
      Osmanlı Devleti İngilizlerle birden fazla cephede savaşmıştır.
   4. D)
      Bazı başarılar cephenin sonucunu değiştirmemiştir.
   İpucu

   • Listede hangi cepheler var? Seçeneklerde listede olmayan bir cephe geçiyor mu?
   • Kanal ve Irak cephelerinde karşı taraf kimdir?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: A

   1. Sarıkamış'ta kış koşulları kayıpları artırmıştır; ulaşılır.
   2. Kanal ve Irak cephelerinde İngilizlerle savaşılmıştır; ulaşılır.
   3. Kut'ül-Amâre başarısına rağmen Irak Cephesi kaybedilmiştir; ulaşılır.
   4. Listede Çanakkale Cephesi yer almaz; bu bilgi doğru olsa da listeden ulaşılamaz.

9. Soru 9 · Kavrama · Savaş yıllarında çıkarılan bir kanun· İTA.8.2.2

   Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı hükûmeti, doğu illerinde Rus ordusuyla iş birliği yapan Ermeni çetelerinin cephe gerisindeki saldırılarını gerekçe göstererek bazı bölgelerdeki halkın başka yerlere göç ettirilip yerleştirilmesine imkân veren geçici bir kanun çıkardı. Kanun metninde herhangi bir topluluğun adı geçmiyordu.

   Bu bilgide sözü edilen kanun aşağıdakilerden hangisidir?
   1. A)
      Hıyanet-i Vataniye (Vatana İhanet) Kanunu
   2. B)
      Tehcir (Sevk ve İskân) Kanunu
   3. C)
      Tekalif-i Millîye (Millî Yükümlülükler) Emirleri
   4. D)
      Takrir-i Sükûn (Huzurun Sağlanması) Kanunu
   İpucu

   • Kanun hangi savaş sırasında ve kim tarafından çıkarılmış?
   • Seçeneklerdeki kararların her birinin hangi döneme ait olduğunu yaz.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: B

   1. Kanun Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı hükûmetince çıkarılmış ve halkın başka yerlere göç ettirilmesini düzenlemiştir.
   2. Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve Tekalif-i Millîye Emirleri Millî Mücadele'ye, Takrir-i Sükûn Kanunu Cumhuriyet dönemine aittir.
   3. Göç ettirme anlamına gelen 'tehcir' sözcüğüyle anılan bu kanun Tehcir (Sevk ve İskân) Kanunu'dur.

10. Soru 10 · LGS düzeyi · Barış antlaşmalarının sonuçları· İTA.8.2.2

    Birinci Dünya Savaşı sırasında ve ardından geçen birkaç yıl içinde Rus, Alman, Avusturya-Macaristan ve Osmanlı imparatorlukları yıkıldı, yerlerinde yeni devletler kuruldu. Galip devletler, yeni savaşları önlemek ve barışı korumak amacıyla Milletler Cemiyetini kurdu. Ancak yenik devletlere imzalatılan barış antlaşmalarının ağır şartları, özellikle Almanya'da büyük tepki doğurdu. Sınırlar çizilirken bölgelerde yaşayan halkın yapısının dikkate alınmaması da yeni sorunlara yol açtı.

    Bu metne göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
    1. A)
       Milletler Cemiyeti yeni savaşları önlemeyi başarmıştır.
    2. B)
       Ağır barış şartları Almanya dışındaki yenik devletlere uygulanmamıştır.
    3. C)
       Yıkılan imparatorlukların yerine kurulan devletler galip devletlerdir.
    4. D)
       Savaş sonrası düzen yeni anlaşmazlıklara zemin hazırlamıştır.
    İpucu

    • Metnin son iki cümlesi savaştan sonra kurulan düzenle ilgili ne söylüyor?
    • Bir kurumun neden kurulduğu ile amacına ulaşıp ulaşmadığı aynı şey mi?
    Cevap ve çözüm

    Doğru cevap: D

    1. Metne göre ağır barış şartları yenik devletlerde, özellikle Almanya'da tepki doğurmuştur.
    2. Halkın yapısına bakılmadan çizilen sınırlar da yeni sorunlara yol açmıştır.
    3. Milletler Cemiyetinin yalnız kuruluş amacı verilir, başarısı söylenmez; yeni devletler ile galip devletler farklıdır.
    4. Ulaşılabilen yargı: savaş sonrası düzen yeni anlaşmazlıklara zemin hazırlamıştır.