www.yapaycozum.net
Sisteme giriş

LGS Soru Bankası / T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük / Atatürk İlkeleri, Siyasi ve Hukuki İnkılaplar

5. Atatürk İlkeleri, Siyasi ve Hukuki İnkılaplar

Bu bölümde soruları ve açıklamalarını inceleyebilirsin.

4. Ünite: Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye

  1. Soru 1 · Kavrama · İlkenin tanımından adına ulaşma· İTA.8.4.1

    Bu ilkeye göre devlet yönetimi ve hukuk kuralları akla ve bilime dayanır. Devlet, vatandaşların inanç ve ibadet özgürlüğünü güvence altına alır ve hiçbir inancı ayrıcalıklı tutmaz.

    Bu açıklama Atatürk ilkelerinden hangisine aittir?
    1. A)
      Halkçılık
    2. B)
      İnkılapçılık
    3. C)
      Laiklik
    4. D)
      Cumhuriyetçilik
    İpucu
    • Açıklamada devletin neye karşı tarafsız kaldığını bul.
    • Tanımın tek bir sözcüğüne değil, iki cümlenin birlikte anlattığına bak.
    Cevap ve çözüm

    Doğru cevap: C

    1. Açıklama devletin inançlar karşısındaki tutumunu anlatıyor.
    2. Devlet inanç ve ibadet özgürlüğünü korur, hiçbir inancı ayrıcalıklı tutmaz; hukuk akla ve bilime dayanır.
    3. Bu özellikler Laiklik ilkesini tanımlar.

  2. Soru 2 · LGS düzeyi · İlkeden uygulamaya· İTA.8.4.1

    Atatürk ilkelerinden biri, özel girişimin sermaye ve bilgi bakımından yetersiz kaldığı alanlarda devletin ekonomik yatırımları üstlenmesini öngörür. Bu ilkeye göre devlet, yatırım yaparken kârdan çok kamunun yararını gözetir. İlke, özel girişimi ortadan kaldırmayı amaçlamaz; özel girişimin yetmediği yerde devletin devreye girmesini ister. Böylece ülkenin kalkınması tek bir kesimin gücüne bırakılmamış olur.

    Bu açıklamaya göre aşağıdaki uygulamalardan hangisinin söz konusu ilke doğrultusunda yapıldığı söylenebilir?
    1. A)
      Büyük sermaye isteyen fabrikaların devletçe kurulması
    2. B)
      Türk Medeni Kanunu ile kadın ve erkeğe eşit haklar tanınması
    3. C)
      Halifeliğin kaldırılarak din ve devlet işlerinin ayrılması
    4. D)
      Özel girişimin yasaklanıp her işin devlete bırakılması
    İpucu
    • Paragraf hangi alandan söz ediyor: hukuk, siyaset, ekonomi?
    • Paragrafın ilkenin neyi amaçlamadığını söyleyen cümlesini atlama.
    Cevap ve çözüm

    Doğru cevap: A

    1. Paragraftaki ilke, özel girişimin yetmediği alanlarda devletin yatırım yapmasını istiyor.
    2. Büyük sermaye isteyen fabrikaları özel girişim kuramıyorsa devletin kurması bu ilkeye uyar.
    3. Medeni Kanun ve halifeliğin kaldırılması başka alanlardandır; özel girişimi yasaklamak ise paragrafla çelişir.

  3. Soru 3 · Kavrama · Başkentin belirlenmesi· İTA.8.4.2

    Ankara, 13 Ekim 1923'te yeni Türk devletinin başkenti oldu.

    Ankara'nın başkent yapılmasında etkili olan nedenlerden biri aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)
      Osmanlı Devleti'nin yüzyıllarca başkenti olması
    2. B)
      Cumhuriyetin ilanından sonra meclisin oraya taşınması
    3. C)
      Dış ticaretin en yoğun yapıldığı liman kenti olması
    4. D)
      Millî Mücadele'nin yönetildiği merkez olması
    İpucu
    • Büyük Millet Meclisi hangi şehirde açılmıştı?
    • Ankara'nın başkent oluşu ile Cumhuriyetin ilanı arasındaki sırayı düşün.
    Cevap ve çözüm

    Doğru cevap: D

    1. TBMM 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılmış, Millî Mücadele buradan yönetilmiştir.
    2. Ankara iç bölgede olduğu için güvenli bir konumdaydı.
    3. Bu yüzden başkent yapılmasında Millî Mücadele'nin merkezi olması etkili olmuştur.

  4. Soru 4 · Pekiştirme · Siyasi gelişmelerin sırası· İTA.8.4.2

    Siyasi alanda yapılan bazı düzenlemeler ve tarihleri tabloda verilmiştir.

    GelişmeTarih
    Saltanatın kaldırılması1 Kasım 1922
    Ankara'nın başkent olması13 Ekim 1923
    Cumhuriyetin ilanı29 Ekim 1923
    Halifeliğin kaldırılması3 Mart 1924
    Yalnızca bu tablodan hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
    1. A)
      Saltanat, Ankara'nın başkent olmasından sonra kaldırılmıştır.
    2. B)
      Ankara, Cumhuriyetin ilanından önce başkent olmuştur.
    3. C)
      Halifeliğin kaldırılması Cumhuriyetin ilanına yol açmıştır.
    4. D)
      Mustafa Kemal, Cumhuriyetin ilk cumhurbaşkanı seçilmiştir.
    İpucu
    • Tarihleri karşılaştırırken önce yıla, sonra aya bak.
    • Kök 'yalnızca bu tablodan' diyor; tabloda olmayan bilgiyi taşıyan seçeneği ele.
    Cevap ve çözüm

    Doğru cevap: B

    1. Tabloda Ankara'nın başkent oluşu 13 Ekim 1923, Cumhuriyetin ilanı 29 Ekim 1923'tür.
    2. Buna göre Ankara, Cumhuriyetin ilanından önce başkent olmuştur.
    3. Saltanat 1922'de kaldırılmıştır; halifelik Cumhuriyetten sonradır; cumhurbaşkanı bilgisi tabloda yoktur.

  5. Soru 5 · LGS düzeyi · Halifelikle birlikte yapılan düzenlemeler· İTA.8.4.2

    Halifeliğin kaldırıldığı dönemde iki düzenleme daha yapıldı. Şeriye ve Evkâf (din işleri ve vakıflar) Vekâleti kaldırıldı; din hizmetleri Diyanet İşleri Başkanlığına, vakıflar ise Vakıflar Genel Müdürlüğüne bağlandı. Böylece din işleri hükûmetin bir bakanlığı olmaktan çıkarıldı. Erkân-ı Harbiye (Genelkurmay) Vekâleti de kaldırıldı ve yerine kurulan Genelkurmay Başkanlığının başı olan Genelkurmay Başkanı hükûmet üyesi olmaktan çıkarıldı. Böylece ordu komutanlarının günlük siyasetin dışında kalması hedeflendi.

    I. Din işleri ile devlet yönetimi birbirinden ayrılmaya çalışılmıştır.
    II. Ordunun siyasetten uzak tutulması amaçlanmıştır.
    III. Vakıflar bütünüyle ortadan kaldırılmıştır.

    Bu bilgilere göre yukarıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?
    1. A)
      Yalnız I
    2. B)
      Yalnız II
    3. C)
      I ve II
    4. D)
      II ve III
    İpucu
    • Paragrafta kaldırılan şey vakıflar mı, yoksa vakıfları yöneten vekâlet mi?
    • Son cümle Erkân-ı Harbiye düzenlemesinin hangi amaçla yapıldığını söylüyor.
    Cevap ve çözüm

    Doğru cevap: C

    1. I: Din hizmetleri bir vekâletten alınıp ayrı bir başkanlığa bağlanmış, din işleri hükûmetin bir bakanlığı olmaktan çıkarılmıştır; din işleri ile devlet yönetimi ayrılmaya çalışılmıştır.
    2. II: Paragraf ordunun siyasetin dışında kalmasının hedeflendiğini açıkça söylüyor.
    3. III: Vakıflar kaldırılmamış, bir müdürlüğe bağlanmıştır; ulaşılamaz. Cevap I ve II'dir.

  6. Soru 6 · Kavrama · Bir siyasi kararın yakın nedeni· İTA.8.4.2

    Mudanya Ateşkes Antlaşması'ndan sonra İtilaf Devletleri barış konferansı için çağrı yaptı. Padişaha bağlı İstanbul hükûmeti de TBMM'ye konferansa birlikte katılmayı önerdi. TBMM, 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırdı.

    Saltanatın kaldırılmasında etkili olan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)
      Ankara'nın yeni devletin başkenti ilan edilmesi
    2. B)
      Cumhuriyetin ilanıyla padişahlığın gereksiz hâle gelmesi
    3. C)
      Mudanya ile Doğu Trakya'nın savaşmadan alınması
    4. D)
      Ülkenin barış konferansında iki ayrı hükûmetle temsil edilme tehlikesi
    İpucu
    • Konferansa katılmak isteyen kaç ayrı hükûmet vardı?
    • Seçeneklerdeki olaylardan hangileri 1 Kasım 1922'den sonra yaşandı?
    Cevap ve çözüm

    Doğru cevap: D

    1. Barış konferansına çağrı yapılınca padişaha bağlı İstanbul hükûmeti de konferansa katılmak istedi.
    2. Bu, ülkenin konferansta iki ayrı hükûmetle temsil edilmesi tehlikesini doğurdu; TBMM bunu ortadan kaldırmak için saltanatı kaldırdı.
    3. Ankara'nın başkent oluşu ve Cumhuriyetin ilanı saltanatın kaldırılmasından sonradır; Doğu Trakya'nın alınması ise ateşkesin askerî sonucudur.

  7. Soru 7 · Pekiştirme · Türk Medeni Kanunu· İTA.8.4.3

    Türk Medeni Kanunu ile evlilik resmî nikâhla yapılmaya ve tek eşle sınırlanmaya başlandı. Boşanma hakkı kadına da tanındı. Mirasta kız ve erkek çocuklar eşit pay aldı. Mahkemede kadının tanıklığı erkeğinkiyle eşit sayıldı.

    Bu düzenlemelerin ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)
      Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı vermek
    2. B)
      Kadına aile ve toplumda erkekle eşit hak tanımak
    3. C)
      Din kurallarını hukukun tek kaynağı yapmak
    4. D)
      Ailelerin ve kişilerin soyadı almasını sağlamak
    İpucu
    • Her cümlede kadının durumu erkeğinkiyle nasıl karşılaştırılıyor?
    • Paragraftaki düzenlemeler hangi hayat alanıyla ilgili: seçim mi, aile mi?
    Cevap ve çözüm

    Doğru cevap: B

    1. Paragraftaki düzenlemeler evlilik, boşanma, miras ve tanıklıkla ilgilidir.
    2. Her birinde kadına erkekle aynı hak tanınmıştır.
    3. Ortak amaç, aile ve toplum hayatında (evlilik, miras, mahkeme) kadına erkekle aynı hakları tanımaktır.

  8. Soru 8 · LGS düzeyi · Temel esaslarla olay eşleme· İTA.8.4.9

    Öğretmen temel esasları şöyle açıkladı: Ülke bütünlüğü, vatan topraklarının bölünmezliğidir. Egemenliğin millete ait olması, yönetme yetkisinin milletin seçtiği temsilcilerde bulunmasıdır. Bağımsızlık ve özgürlük, devletin başka bir gücün denetimine girmemesidir. Millî tarih bilinci, milletin geçmişini bilimsel yollarla araştırmasıdır. Millî kültürün geliştirilmesi ise dilin, sanatın ve geleneklerin yaşatılmasıdır.

    I. Misakımillî ile vatanın bölünmez bir bütün sayılması – Ülke bütünlüğü
    II. TBMM'nin seçilmiş temsilcilerden oluşması – Bağımsızlık ve özgürlük
    III. Türk Tarih Kurumunun kurulması – Millî tarih bilinci
    IV. Lozan'da kapitülasyonların kaldırılması – Millî kültürün geliştirilmesi

    Öğretmenin açıklamasına göre numaralanmış eşleştirmelerden hangileri doğrudur?
    1. A)
      I ve III
    2. B)
      I ve IV
    3. C)
      II ve III
    4. D)
      II ve IV
    İpucu
    • Her eşleştirmenin sağındaki esası öğretmenin tanımıyla değiştirip cümleyi yeniden oku.
    • Seçilmiş temsilcilerle yönetim, öğretmenin hangi tanımına uyuyor?
    Cevap ve çözüm

    Doğru cevap: A

    1. I: Vatanın bölünmez sayılması tanımdaki ülke bütünlüğüdür; doğru.
    2. II: Seçilmiş temsilcilerle yönetim egemenliğin millete ait olmasıdır; bağımsızlıkla eşlenmesi yanlış.
    3. III: Geçmişi bilimsel yollarla araştıran kurum millî tarih bilincine uyar; doğru.
    4. IV: Kapitülasyonlar ekonomik ayrıcalıktır; kültürle eşlenmesi yanlış. Cevap I ve III'tür.

  9. Soru 9 · Pekiştirme · Eşitlik ilkesinin uygulanması· İTA.8.4.1

    Bu ilkeye göre hiçbir kişiye, aileye ya da sınıfa ayrıcalık tanınmaz; bütün vatandaşlar kanun önünde eşittir. Devlet, belli bir kesimin değil bütün halkın yararını gözetir.

    Aşağıdaki uygulamalardan hangisi bu ilke doğrultusunda yapılmıştır?
    1. A)
      Büyük sermaye isteyen fabrikaların devletçe kurulması
    2. B)
      Ağa, bey, paşa gibi lakap ve unvanların kaldırılması
    3. C)
      Türk Tarih Kurumunun kurulması
    4. D)
      Uluslararası takvim ve saatin kabul edilmesi
    İpucu
    • Açıklamada neyin tanınmayacağı söyleniyor?
    • Seçeneklerden hangisi kişiler arasındaki bir ayrıcalığı ortadan kaldırıyor?
    Cevap ve çözüm

    Doğru cevap: B

    1. Açıklamadaki ilke, hiçbir kişiye ya da sınıfa ayrıcalık tanınmamasını ve kanun önünde eşitliği istiyor; bu Halkçılıktır.
    2. Ağa, bey, paşa gibi unvanlar kişilere toplumda ayrıcalık sağlıyordu; bunların kaldırılması bu ilkeye uyar.
    3. Fabrika kurmak Devletçilik, Türk Tarih Kurumu Milliyetçilik, takvim ve saat düzenlemesi ise başka bir alanla ilgilidir.

  10. Soru 10 · LGS düzeyi · İki ilkeyi uygulamalarla eşleme· İTA.8.4.1

    Öğretmen tahtaya iki Atatürk ilkesinin açıklamasını yazdı:

    Birinci ilke: Devleti yönetme yetkisi bir kişiye ya da aileye değil millete aittir. Millet bu yetkiyi seçtiği temsilciler aracılığıyla kullanır ve devlet başkanı da belli süreler için seçilir.
    İkinci ilke: Aynı topraklarda yaşayan, dili, kültürü ve ülküsü bir olan insanlar bir millettir. Devlet, bu birliği güçlendirmek için millî dili ve kültürü geliştirir.

    Bu açıklamalara göre birinci ve ikinci ilke doğrultusunda yapılan uygulamalar sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
    1. A)
      Türk Dil Kurumunun kurulması – Cumhuriyetin ilanı
    2. B)
      Cumhuriyetin ilanı – Halifeliğin kaldırılması
    3. C)
      Büyük sermaye isteyen fabrikaların devletçe kurulması – Türk Dil Kurumunun kurulması
    4. D)
      Cumhuriyetin ilanı – Türk Dil Kurumunun kurulması
    İpucu
    • Birinci açıklama devleti kimin yöneteceğini mi, devletin ne üreteceğini mi anlatıyor?
    • Seçeneklerde sol taraf birinci ilkeye, sağ taraf ikinci ilkeye aittir; sırayı koru.
    Cevap ve çözüm

    Doğru cevap: D

    1. Birinci açıklama yönetme yetkisinin millete ait olduğunu ve devlet başkanının seçildiğini söylüyor; bu Cumhuriyetçiliktir, uygulaması Cumhuriyetin ilanıdır.
    2. İkinci açıklama dil, kültür ve ülkü birliğini anlatıyor; bu Milliyetçiliktir, millî dili geliştirmek için Türk Dil Kurumu kurulmuştur.
    3. Sıra birinci ilke – ikinci ilke olduğundan cevap 'Cumhuriyetin ilanı – Türk Dil Kurumunun kurulması'dır.