LGS Soru Bankası / T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük / Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası

8. Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası

Bu bölümde soruları ve açıklamalarını inceleyebilirsin.

6. Ünite: Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası

1. Soru 1 · Kavrama · İlkeyi tanımından bulma· İTA.8.6.1

   Atatürk Dönemi'nde Türkiye, başka bir devlet kendisine nasıl davranıyorsa o devlete de aynı biçimde davranmayı dış politikasının ilkelerinden biri olarak benimsedi.

   Bu bilgide sözü edilen dış politika ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?
   1. A)
      Tam bağımsızlık (istiklal-i tam)
   2. B)
      Karşılıklılık (mütekabiliyet)
   3. C)
      Gerçekçilik
   4. D)
      Barışçılık (yurtta sulh, cihanda sulh)
   İpucu

   • Tanımda Türkiye'nin davranışı neye göre belirleniyor?
   • Tam bağımsızlık ile gerçekçiliğin anlamlarını tek cümleyle yaz; tanıma uyuyorlar mı?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: B

   1. Tanımın özü: karşı devlet nasıl davranıyorsa ona da öyle davranmak.
   2. Bu, iki devletin birbirine eşit karşılık vermesidir.
   3. Bu ilkenin adı karşılıklılık, yani mütekabiliyettir.

2. Soru 2 · Kavrama · Lozan'dan kalan sorun· İTA.8.6.2

   Lozan Konferansı'nda çözülemeyen bir sorun, Türkiye ile İngiltere arasındaki ikili görüşmelere bırakıldı. Görüşmelerden sonuç alınamayınca sorun Milletler Cemiyetine götürüldü.

   Bu bilgilerde sözü edilen sorun aşağıdakilerden hangisidir?
   1. A)
      Nüfus Mübadelesi
   2. B)
      Boğazlar Sorunu
   3. C)
      Dış Borçlar Sorunu
   4. D)
      Musul Sorunu
   İpucu

   • Metinde Türkiye'nin karşısında hangi devlet var?
   • Lozan sonrası sorunlardan hangisi Irak sınırıyla ilgilidir?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: D

   1. Sorun Lozan'da çözülemeyip İngiltere ile ikili görüşmelere bırakılmış.
   2. Sonuç alınamayınca Milletler Cemiyetine götürülmüş.
   3. Bu yol Musul Sorunu'nun izlediği yoldur.

3. Soru 3 · Pekiştirme · İki bölgesel pakt· İTA.8.6.2

   Atatürk Dönemi'nde Türkiye'nin katıldığı iki bölgesel antlaşma aşağıdaki tabloda verilmiştir.

   Antlaşma	Üye devletler	Bölge
   Balkan Antantı	Türkiye, Yunanistan, Romanya, Yugoslavya	Türkiye'nin batısı (Balkanlar)
   Sadabat Paktı	Türkiye, İran, Irak, Afganistan	Türkiye'nin doğusu (Orta Doğu)

   Bu iki antlaşmayla Türkiye'nin ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?
   1. A)
      Bölge devletleriyle iş birliği yapıp sınırlarının güvenliğini sağlamak
   2. B)
      Balkan devletleriyle ortak bir ekonomik birlik kurmak
   3. C)
      Lozan'da çözülemeyen Musul Sorunu'nu Irak ile anlaşarak sonuçlandırmak
   4. D)
      Komşu ülkelerin topraklarından yeni bölgeler kazanarak sınırlarını genişletmek
   İpucu

   • Tablonun 'Bölge' sütununda iki antlaşma Türkiye'nin hangi yönlerine düşüyor?
   • Barışçı bir dış politika izleyen bir ülke bölge devletleriyle neden antlaşma yapar?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: A

   1. Balkan Antantı Türkiye'nin batısındaki, Sadabat Paktı doğusundaki devletleri kapsar.
   2. İkisi de bölge devletleriyle iş birliğine dayanır.
   3. Ortak amaç: bölge devletleriyle iş birliği yapıp Türkiye'nin batı ve doğu sınırlarının güvenliğini sağlamak.

4. Soru 4 · Pekiştirme · Hatay için gösterilen çaba· İTA.8.6.3

   Fransa'nın Suriye'den çekilmeye hazırlandığı yıllarda Hatay'ın geleceği Türkiye için önemli bir dış politika sorunu hâline geldi. Atatürk'ün önderliğinde Türkiye, sorunu barışçı yoldan çözmek için Milletler Cemiyetine başvurdu. Hatay Sorunu'nun gündemde olması hasta olan Atatürk'ü yoruyordu; buna rağmen Atatürk, Mersin ve Adana'ya bir gezi yaptı. Hatay, Atatürk'ün ölümünden sonra Türkiye'ye katıldı.

   I. Atatürk'ün önderliğinde Hatay Sorunu'nun Milletler Cemiyetine götürülmesi
   II. Atatürk'ün hasta olduğu hâlde Mersin ve Adana'ya gezi yapması
   III. Atatürk'ün, Hatay'ın Türkiye'ye katılışını görüp bu sonucu kutlaması

   Bu bilgilere göre yukarıdakilerden hangileri Atatürk'ün Hatay konusunda yaptıklarına ve gösterdiği özveriye kanıt olarak gösterilebilir?
   1. A)
      Yalnız II
   2. B)
      I ve II
   3. C)
      I ve III
   4. D)
      I, II ve III
   İpucu

   • Metnin son cümlesine bak: Hatay Türkiye'ye katıldığında Atatürk hayatta mıydı?
   • Her öncülü metindeki bir cümleyle eşle; metinle çelişen öncülü ele.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: B

   1. Metne göre sorun Atatürk'ün önderliğinde Milletler Cemiyetine götürülmüştür; bu, yaptıklarına kanıttır: I doğru.
   2. Hasta olduğu hâlde Mersin ve Adana'ya gezi yapması, Atatürk'ün özverisini gösterir: II doğru.
   3. Metnin son cümlesine göre Hatay, Atatürk'ün ölümünden sonra Türkiye'ye katılmıştır; III yanlış. Cevap I ve II.

5. Soru 5 · LGS düzeyi · Lozan'dan Montrö'ye Boğazlar· İTA.8.6.2

   Lozan Antlaşması'yla Boğazlar, başkanı Türk olan uluslararası bir komisyonun denetimine bırakılmış, Boğazlar'ın iki yakası askerden arındırılmıştı. Avrupa'da gerginliklerin arttığı bir dönemde Türkiye, bu düzenin değiştirilmesini Lozan'ı imzalayan devletlere bir notayla önerdi. Montrö'de toplanan konferansta imzalanan sözleşmeyle komisyon kaldırıldı. Boğazlar'ın denetimi Türkiye'ye geçti ve Türkiye bölgeye asker yerleştirme hakkı kazandı.

   I. Türkiye, egemenlik haklarını genişletmek için uluslararası görüşme yolunu kullanmıştır.
   II. Türkiye, Boğazlar'daki düzeni silah gücüyle değiştirmiştir.
   III. Lozan'daki Boğazlar düzeni, Türkiye'nin bu bölgedeki egemenliğini sınırlıyordu.

   Bu metne göre yukarıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?
   1. A)
      Yalnız I
   2. B)
      Yalnız III
   3. C)
      I ve III
   4. D)
      II ve III
   İpucu

   • Türkiye düzeni değiştirmek için hangi yolu kullandı? Metinde 'nota' ve 'konferans' sözlerini bul.
   • Bir ülke kendi topraklarındaki bir bölgeye asker koyamıyorsa o bölgede tam egemen sayılır mı?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: C

   1. Türkiye düzenin değişmesini notayla önermiş, değişiklik konferansta imzalanan sözleşmeyle olmuştur: I doğru, II yanlış.
   2. Lozan'da Boğazlar uluslararası komisyona bırakılmış, iki yakası askerden arındırılmıştı; bu egemenliği sınırlar: III doğru.
   3. Cevap I ve III.

6. Soru 6 · LGS düzeyi · Yabancı okullara yönelik düzenlemeler· İTA.8.6.2

   Osmanlı Devleti döneminde ülkedeki yabancı okullar, kapitülasyonlardan yararlanarak devletin denetimi dışında kalıyor ve kendi programlarını uyguluyordu. Lozan Antlaşması'yla kapitülasyonlar kaldırıldı, yabancı okulların Türk kanunlarına bağlı olacağı kabul edildi.

   Cumhuriyet hükûmeti bundan sonra yabancı okulları devletin eğitim kurumlarının denetimine açtı ve bu okulların Türk kanunlarına uygun çalışmasını istedi. Kurallara uyan yabancı okullar eğitime devam etti.

   Bu bilgilere göre Cumhuriyet hükûmetinin yabancı okullarla ilgili uygulamalarıyla aşağıdakilerden hangisi amaçlanmıştır?
   1. A)
      Eğitim alanında devletin egemenliğini sağlamak
   2. B)
      Yabancı okulları kapatıp yerlerine devlet okulları açmak
   3. C)
      Lozan Konferansı'nda kapitülasyonları kaldırmak
   4. D)
      Yabancı devletlerle ilişkileri kesmek
   İpucu

   • Osmanlı dönemiyle Cumhuriyet döneminde yabancı okulların kimin denetiminde olduğunu karşılaştır.
   • Metnin son cümlesine bak: kurallara uyan okullara ne oldu?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: A

   1. Osmanlı döneminde yabancı okullar devletin denetimi dışındaydı.
   2. Cumhuriyet hükûmeti bu okulları devletin denetimine açmış ve Türk kanunlarına bağlamıştır; kurallara uyan okullar kapatılmamıştır.
   3. Amaç: eğitim alanında devletin egemenliğini sağlamak.

7. Soru 7 · Kavrama · Türk-Yunan nüfus değişimi· İTA.8.6.2

   Lozan Konferansı'nda Türkiye ile Yunanistan, aralarında karşılıklı bir nüfus değişimi (mübadele) yapılmasını kabul etti. Buna göre Türkiye'deki Rumlar Yunanistan'a, Yunanistan'daki Türkler Türkiye'ye göç edecekti. İstanbul'daki Rumlar ile Batı Trakya'daki Türkler bu değişimin dışında tutuldu.

   Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
   1. A)
      Batı Trakya'daki Türkler değişim kapsamında Türkiye'ye göç etmiştir.
   2. B)
      Yunanistan'daki Rumlar değişimle Türkiye'ye göç etmiştir.
   3. C)
      Nüfus değişimi iki ülkenin karşılıklı anlaşmasına dayanmaktadır.
   4. D)
      İstanbul'daki Rumlar değişim kapsamında Yunanistan'a gönderilmiştir.
   İpucu

   • Değişimi hangi iki ülke kabul etti?
   • Metnin son cümlesindeki iki istisnayı şıklarla karşılaştır.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: C

   1. Metne göre değişimi Türkiye ile Yunanistan birlikte kabul etmiş, göç iki yönlü olacaktı.
   2. İstanbul Rumları ve Batı Trakya Türkleri değişimin dışında tutulmuştur; bu iki grubu değişime katan şıklar çelişir. Rumları Türkiye'ye gönderen şık göçün yönünü ters kurar.
   3. Cevap: nüfus değişimi iki ülkenin karşılıklı anlaşmasına dayanmaktadır.

8. Soru 8 · Pekiştirme · Milletler Cemiyetine üyelik· İTA.8.6.2

   Musul Sorunu'nda Milletler Cemiyeti, Türkiye'nin isteklerine aykırı bir karar verdi. Türkiye buna rağmen, sonraki yıllarda Milletler Cemiyetine üye olmaya çağrıldığında bu çağrıyı kabul ederek üye oldu. Hatay Sorunu ortaya çıktığında da sorunu Milletler Cemiyetine götürdü.

   Bu bilgiler Türkiye'nin dış politikasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisini destekler?
   1. A)
      Musul'u Milletler Cemiyetinin verdiği kararla kendi topraklarına kattığını
   2. B)
      Milletler Cemiyetinin kurucu üyeleri arasında yer aldığını
   3. C)
      Batılı devletlerle ve bu kuruluşla ilişkilerini kesmeye karar verdiğini
   4. D)
      Anlaşmazlıkları barış yoluyla çözmeyi benimsediğini
   İpucu

   • Musul kararı Türkiye'nin lehine mi, aleyhine mi çıktı?
   • Aleyhine karar veren bir kuruluşa yine de üye olan ve ona başvuran bir devlet neye önem veriyordur?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: D

   1. Türkiye, Musul'da aleyhine karar veren Milletler Cemiyetine yine de üye olmuştur.
   2. Hatay Sorunu'nda da çözüm için bu kuruluşa başvurmuştur.
   3. Bu iki davranış, anlaşmazlıkların barış yoluyla, uluslararası kuruluş aracılığıyla çözülmesinin benimsendiğini destekler.

9. Soru 9 · LGS düzeyi · Dış politika anlayışını yeni duruma uygulama· İTA.8.6.1

   Atatürk, dış politikada ülkenin gücünü aşan hedeflerin peşinden gidilmemesi gerektiğini söylerdi. Ona göre bir devletin dış politikası, iç kuruluşuna yani ülkenin kendi gücüne ve düzenine dayanmalıydı. "Yurtta sulh, cihanda sulh" sözüyle de hem ülke içinde hem dünyada barışın korunmasını amaç edindiğini belirtmişti. Bu anlayışla Türkiye, Lozan'dan kalan sorunları savaşla değil, görüşme ve antlaşma yoluyla çözmeye çalıştı.

   Bu metinde anlatılan dış politika anlayışını benimseyen bir devletin aşağıdaki davranışlardan hangisini göstermesi beklenir?
   1. A)
      Gücünün yetmeyeceği uzak bir bölgeyi topraklarına katmak için savaşı göze alması
   2. B)
      Kendisine sert davranan bir devlete silahla karşılık vermesi
   3. C)
      Komşusuyla sınır anlaşmazlığı çıkınca uluslararası bir kuruluşa başvurması
   4. D)
      İç sorunlarını bırakıp öncelikle yeni dış ittifaklar araması
   İpucu

   • Metindeki üç düşünceyi tek tek yaz: gücü aşan hedef, iç kuruluş, barış.
   • Her davranışın bu üç düşünceden birine aykırı olup olmadığını denetle.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: C

   1. Metindeki anlayış: gücü aşan hedeften kaçınmak, dış politikayı iç güce dayandırmak, sorunları barışçı yoldan çözmek.
   2. Uzak bir bölge için savaşı göze almak gerçekçiliğe, silahla karşılık vermek barışçı çözüme, iç sorunları bırakmak iç kuruluşa dayanmaya aykırıdır.
   3. Sınır anlaşmazlığında uluslararası bir kuruluşa başvurmak, sorunu görüşme yoluyla çözme anlayışına uyar.