LGS Soru Bankası / Fen Bilimleri / Periyodik Sistem, Fiziksel ve Kimyasal Değişimler

6. Periyodik Sistem, Fiziksel ve Kimyasal Değişimler

Bu bölümde soruları ve açıklamalarını inceleyebilirsin.

4. Ünite: Madde ve Endüstri

1. Soru 1 · Kavrama · Periyodik sistem· F.8.4.1.2

   Elementler periyodik tabloda metal, yarımetal, ametal ve soy gaz olarak sınıflandırılır. Aşağıdaki periyodik tablo kesitinde bazı elementler harflerle gösterilmiştir. (Harfler elementlerin gerçek sembolleri değildir.)

   Periyot	1A	2A	3A	4A	5A	6A	7A	8A
   2
   3	X						Y	T
   4	Z

   Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
   1. A)
      X ve Z aynı periyotta yer alır.
   2. B)
      X ametal, Y metaldir.
   3. C)
      Y ve T elementlerinin ikisi de soy gazdır.
   4. D)
      Y ametal, T soy gazdır.
   İpucu

   • Tabloda grup hangi yönde, periyot hangi yönde okunur?
   • Her harfin sütununu ve satırını yaz; sonra metallerin, ametallerin ve soy gazların tablodaki yerini hatırla.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: D

   1. Periyodik tabloda dikey sütunlar grup, yatay satırlar periyottur.
   2. X ve Z aynı sütunda (1A) olduğu için aynı gruptadır; satırları farklı (3. ve 4. periyot) olduğu için aynı periyotta değildir.
   3. Metaller tablonun sol ve orta kısmında, ametaller sağ kısmında yer alır: X (1A) metal, Y (7A) ametaldir.
   4. T, 8A grubundadır; bu sınıflandırmada 8A grubundaki elementler ayrı bir başlık olan soy gazlar olarak gösterilir. Y ametal, T soy gazdır.

2. Soru 2 · Pekiştirme · Periyodik sistem — grup ve periyot· F.8.4.1.1

   Periyodik sistemde elementler artan proton sayısına göre dizilmiştir: bir periyotta soldan sağa gidildikçe proton sayısı artar, periyot 8A grubunda bitince sıralama bir alt periyodun 1A grubundan devam eder.

   Aşağıdaki periyodik tablo kesitinde bazı elementlerin yerleri harflerle gösterilmiştir. (Harfler elementlerin gerçek sembolleri değildir.)

   Periyot	1A	2A	3A	4A	5A	6A	7A	8A
   2			K					L
   3		M	S					P

   Bu kesitle ilgili şu yargılar ileri sürülüyor:

   I. M'nin proton sayısı L'nin proton sayısından büyüktür.
   II. L ile P aynı periyottadır.
   III. K ile S aynı gruptadır.

   Buna göre yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?
   1. A)
      Yalnız III
   2. B)
      I ve II
   3. C)
      I ve III
   4. D)
      I, II ve III
   İpucu

   • Bir periyot 8A'da bitince sıralama nereden sürüyor? Alt satırdaki bir element, üst satırdaki elementlerden önce mi sonra mı gelir?
   • Her yargıdaki iki elementin hangi sütunda ve hangi satırda olduğunu ayrı ayrı yaz; grubun sütun mu satır mı olduğunu hatırla.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: C

   1. Tabloda dikey sütunlar grupları (1A, 2A, …, 8A), yatay satırlar periyotları gösterir. Aynı sütundaki elementler aynı grupta, aynı satırdakiler aynı periyottadır.
   2. Sıralama 2. periyotta soldan sağa artarak 8A'daki L'de biter, sonra 3. periyodun 1A kutusundan sürer. Bu yüzden 3. periyottaki her elementin proton sayısı, 2. periyottaki bütün elementlerinkinden büyüktür.
   3. M 3. periyotta, L 2. periyottadır; M sütunda solda olsa da sırada L'den sonra gelir. M'nin proton sayısı L'ninkinden büyüktür: I doğrudur.
   4. L 2. periyodun, P 3. periyodun 8A sütunundadır: aynı gruptadır, aynı periyotta değildir. II yanlıştır.
   5. K ile S farklı satırlarda ama aynı sütunda (3A) durur: aynı gruptadır. III doğrudur. Doğru yargılar I ve III'tür.

3. Soru 3 · Pekiştirme · Fiziksel ve kimyasal değişimler· F.8.4.2.1

   Bir öğrenci evde gözlediği beş olayı ve değişimin geri döndürülüp döndürülemediğini tabloya yazıyor.

   Olay	Gözlem	Geri döndürülebiliyor mu?
   K	Buz kalıbındaki su donunca hacmi artıyor; buz eritilince yeniden su elde ediliyor.	Evet
   L	Dilimlenip açıkta bırakılan elmanın yüzeyi kahverengileşiyor.	Hayır
   M	Suya atılan şeker görünmez oluyor; su buharlaştırılınca kapta şeker kristalleri kalıyor.	Evet
   N	Nemli bahçede unutulan demir çivinin yüzeyinde pas oluşuyor.	Hayır
   P	Yere düşen cam bardak parçalara ayrılıyor.	Hayır

   Öğrenci, geri döndürülemeyen değişimleri kimyasal, geri döndürülebilenleri fiziksel değişim olarak sınıflandırıyor.

   Maddenin kimliğinin değişip değişmediği göz önüne alındığında, öğrenci hangi olayları yanlış sınıflandırmıştır?
   1. A)
      Yalnız P
   2. B)
      K ve P
   3. C)
      M ve P
   4. D)
      L, N ve P
   İpucu

   • Önce öğrencinin ölçütüyle hangi olayların kimyasal sayıldığını yaz; sonra her olayda değişimden sonra başka bir madde oluşup oluşmadığına bak.
   • Bir değişimin geri döndürülememesi, maddenin kimliğinin değiştiğini tek başına gösterir mi? İki sınıflandırmanın ayrıldığı olayları bul.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: A

   1. Öğrencinin ölçütüne göre geri döndürülemeyen L, N ve P kimyasal; geri döndürülebilen K ve M fiziksel sayılır.
   2. Doğru ölçüt maddenin kimliğidir: kimyasal değişimde yeni madde oluşur, fiziksel değişimde maddenin yalnız şekli, hâli ya da görünümü değişir.
   3. K: Buz yine sudur; hacim artışı hâl değişimine eşlik eder. Fiziksel; öğrenci doğru sınıflandırmıştır. M: Şeker yok olmaz, suya dağılır; su buharlaştırılınca geri kalır. Fiziksel; doğru sınıflandırılmıştır.
   4. L'de elmanın yüzeyinde kahverengi yeni maddeler, N'de demirden pas oluşur. İkisi kimyasaldır; öğrenci doğru sınıflandırmıştır.
   5. P: Kırılan parçalar yine camdır; yeni madde oluşmaz, değişim fizikseldir. Geri döndürülemediği için öğrenci P'yi kimyasal saymıştır. Yanlış sınıflandırılan yalnız P'dir.

4. Soru 4 · Pekiştirme · Kimyasal tepkime ve bileşik oluşumu· F.8.4.3.1

   Bir öğrenci demir tozu ile sarı kükürt tozunu, ısıtılınca birbiriyle tamamen tepkimeye girecek oranda bir kapta karıştırıyor. Karışımın bir bölümünü ayırıp ısıtmıyor, kalanını bir deney tüpünde ısıtıyor. Tüpteki karışım bir süre kızarıyor; soğuyunca tüpte siyah-gri bir katı kalıyor.

   Örnek	Zayıf bir mıknatıs yaklaştırılınca	Büyüteçle bakılınca
   Isıtılmayan karışım	Demir tozu mıknatısa çekiliyor, kükürt kapta kalıyor.	Gri ve sarı tanecikler ayrı ayrı görünüyor.
   Isıtılan tüpteki katı	Mıknatısa çekilmiyor.	Tek tip, siyah-gri tanecikler görünüyor.

   Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
   1. A)
      Isıtılmayan kapta demir ile kükürt bir arada bulundukları için bileşik oluşturmuşlardır.
   2. B)
      Isıtılan tüpteki katı, demir ile kükürdün özelliklerini koruduğu bir karışımdır.
   3. C)
      Isıtma yalnız tozların hâlini değiştirdiği için tüpte fiziksel değişim olmuştur.
   4. D)
      Isıtılan tüpte demir ile kükürt tepkimeye girerek yeni bir bileşik oluşturmuştur.
   İpucu

   • İki örnekte demir mıknatısla kükürtten ayrılabiliyor mu? Tabloyu satır satır oku.
   • Bir maddenin kendi özellikleri kaybolup yerine yeni özellikler ortaya çıkıyorsa bu neyi gösterir?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: D

   1. Isıtılmayan örnekte demir mıknatısla ayrılıyor, büyüteçte gri ve sarı tanecikler ayrı görünüyor: iki element özelliklerini koruyor, bu bir karışımdır.
   2. Isıtılan katı mıknatısa çekilmiyor ve tek tip görünüyor: demirin mıknatısa çekilme özelliği de kükürdün sarı rengi de kaybolmuştur.
   3. Özellikleri iki elementten de farklı yeni bir madde oluşmuştur; bu, ısıtmayla demir ile kükürdün kimyasal tepkimeye girdiğini ve bir bileşik oluştuğunu gösterir.
   4. Yeni madde oluştuğu için değişim fiziksel değil kimyasaldır.

5. Soru 5 · LGS düzeyi · Fiziksel ve kimyasal değişim — gözlem işaretleri· F.8.4.2.1

   Bir öğrenci dört olayı gözlüyor ve gözlemlerini tabloya yazıyor.

   Olay	Gözlem
   K: Tencerede su kaynatılıyor.	Kabarcıklar çıkıyor; kapağın iç yüzünde biriken damlalar yine su.
   L: Sirkeye yumurta kabuğu parçası atılıyor.	Kabarcıklar çıkıyor; kabuk giderek küçülüyor, çıkan gaz yanan kibriti söndürüyor.
   M: Koyu vişne şurubuna su ekleniyor.	Rengi açılıyor; tadı yine vişne, yalnız daha az tatlı.
   N: Süt birkaç gün oda sıcaklığında bekletiliyor.	Tadı ekşiyor, kokusu değişiyor ve topaklar oluşuyor.

   Öğrenci gözlemleriyle ilgili şu yargıları yazıyor:

   I. K ve L'nin ikisinde de kabarcık görülmesine rağmen yalnız L'de yeni madde oluşmuştur.
   II. M'deki renk değişimi, yeni bir maddenin oluştuğunu gösterir.
   III. N'de sütün tadının ve kokusunun değişmesi, yeni maddelerin oluştuğunu gösterir.

   Buna göre yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?
   1. A)
      Yalnız I
   2. B)
      I ve III
   3. C)
      II ve III
   4. D)
      I, II ve III
   İpucu

   • Kabarcık görmek, yeni bir gaz oluştuğunu her zaman gösterir mi? K ile L'deki kabarcıkların ne olduğunu ayrı ayrı düşün.
   • Her olaydan sonra elde edilen madde, başlangıçtaki maddeyle aynı madde mi? Gözlem sütununda bunu gösteren ifadeleri bul.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: B

   1. Değişimin türüne gözlem işaretine göre değil, yeni madde oluşup oluşmadığına göre karar verilir.
   2. K: Kaynayan sudaki kabarcıklar su buharıdır; kapakta yine su toplanır. Yeni madde yok, fiziksel değişim. L: Kabuk sirkeyle tepkimeye girerek küçülür ve kibriti söndüren yeni bir gaz çıkar; yeni madde oluşmuştur, kimyasal değişim. I doğrudur.
   3. M: Şuruba su eklenince yalnız seyrelir; tadı yine vişnedir. Renk değişse de yeni madde yoktur. II yanlıştır.
   4. N: Sütün tadı, kokusu ve görünümü birlikte değişir; ekşime sütte yeni maddeler oluşmasıyla olur, kimyasal değişimdir. III doğrudur.

6. Soru 6 · Kavrama · Bileşiklerin oluşumu· F.8.4.3.1

   Üç maddenin nasıl elde edildiği aşağıda verilmiştir.

   Madde	Nasıl elde edildiği
   X	Yemek tuzu suya atılıp karıştırılıyor; tuz görünmez oluyor ve tuzlu su elde ediliyor.
   Y	Hidrojen gazı oksijen gazıyla yakılıyor; oluşan sıvı ne hidrojen gibi yanıyor ne de oksijen gibi yanmayı destekliyor.
   Z	Demir tozu ile bakır tozu bir kapta karıştırılıyor ve iki tozun karışımı elde ediliyor.

   Bu maddelerden hangileri kimyasal tepkime sonucunda oluşmuş bir bileşiktir?
   1. A)
      Yalnız Y
   2. B)
      X ve Y
   3. C)
      Y ve Z
   4. D)
      X, Y ve Z
   İpucu

   • Her maddede bir kimyasal tepkime gerçekleştiğini gösteren bir gözlem var mı?
   • Oluşan maddenin özellikleri, onu oluşturan maddelerin özelliklerinden farklı mı?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: A

   1. Bileşik, elementlerin kimyasal tepkimeye girmesiyle oluşur ve onu oluşturan elementlerden farklı özellik gösterir.
   2. X: Tuz suda çözünür; tuz ve su özelliklerini korur, tepkime olmaz. Tuzlu su bir karışımdır.
   3. Y: Hidrojen oksijenle yanarak tepkimeye girer; oluşan sıvının (su) özellikleri iki gazınkinden de farklıdır. Y bir bileşiktir.
   4. Z: Demir ve bakır yalnız karıştırılmıştır; tepkime yoktur, Z bir karışımdır. Bileşik yalnız Y'dir.