LGS Soru Bankası / Fen Bilimleri / Asitler ve Bazlar

7. Asitler ve Bazlar

Bu bölümde soruları ve açıklamalarını inceleyebilirsin.

4. Ünite: Madde ve Endüstri

1. Soru 1 · Pekiştirme · Asitler ve bazlar· F.8.4.4.4

   Kırmızı lahana suyu, çözeltinin pH değerine göre renk değiştiren doğal bir ayıraçtır. Bir öğrencinin kullandığı renk ölçeği ve dört çözeltiye birkaç damla lahana suyu ekleyince gözlediği renkler aşağıda verilmiştir.

   pH aralığı	1-2	3-6	7	8-11	12-14
   Lahana suyunun rengi	Kırmızı	Pembe	Mor	Mavi-yeşil	Sarı

   Çözelti	Limon suyu	Saf su	Karbonat (yemek sodası) çözeltisi	Lavabo açıcı çözeltisi
   Gözlenen renk	Kırmızı	Mor	Mavi-yeşil	Sarı

   Buna göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?
   1. A)
      Lavabo açıcı çözeltisinin bazlık derecesi, karbonat çözeltisininkinden büyüktür.
   2. B)
      Limon suyunun pH değeri, karbonat çözeltisinin pH değerinden büyüktür.
   3. C)
      Limon suyu ile lavabo açıcı çözeltisi karıştırılırsa karışıma eklenen lahana suyu kesinlikle mor renk alır.
   4. D)
      Limon suyu, lahana suyunu kırmızıya çevirdiği için bazik bir çözeltidir.
   İpucu

   • Önce her çözeltinin rengini ölçekteki pH aralığına çevir.
   • pH 7'nin iki yanında asitlik ve bazlığın hangi yönde arttığını düşünerek pH aralıklarını karşılaştır.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: A

   1. Renkleri ölçekte pH'a çevir: limon suyu kırmızı (pH 1-2), saf su mor (pH 7), karbonat çözeltisi mavi-yeşil (pH 8-11), lavabo açıcı sarı (pH 12-14).
   2. pH 7'den küçükse asit, 7 ise nötr, 7'den büyükse bazdır.
   3. Karbonat (yemek sodası) ve lavabo açıcı çözeltileri bazdır; pH değeri büyüdükçe bazlık artar. Lavabo açıcının pH'ı (12-14) karbonat çözeltisininkinden (8-11) büyük olduğu için bazlık derecesi daha büyüktür.
   4. Limon suyunun pH'ı karbonat çözeltisininkinden küçüktür ve kırmızı renk asidi gösterir. Asit ile baz karıştırılınca birbirlerinin etkisini azaltırlar; ama karışımın nötr (mor) olması miktarlara bağlıdır, miktar verilmediği için kesin söylenemez.

2. Soru 2 · Kavrama · Asitler ve bazlar — genel özellikler ve etkileri· F.8.4.4.1

   Bir öğrenci, etiketleri silinmiş X, Y ve Z çözeltileriyle eldiven ve gözlük takarak deney yapıyor. Her çözeltiye mavi ve kırmızı turnusol kâğıdı batırıyor, ayrı ayrı küçük bir mermer parçası ve magnezyum metal şeridi atıyor. Gözlemleri aşağıdadır.

   Çözelti	Mavi turnusol	Kırmızı turnusol	Mermer parçası	Magnezyum şerit
   X	Kırmızıya döndü	Değişmedi	Gaz çıkışı, aşınma	Gaz çıkışı, aşınma
   Y	Değişmedi	Maviye döndü	Değişmedi	Değişmedi
   Z	Değişmedi	Değişmedi	Değişmedi	Değişmedi

   Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
   1. A)
      Y çözeltisi asittir; çünkü kendisine batırılan mavi turnusol kâğıdının rengini kırmızıya çevirmiştir.
   2. B)
      X çözeltisinin pH değeri 7'den küçük, Y çözeltisininki 7'den büyüktür; çünkü X asit, Y baz özelliği göstermiştir.
   3. C)
      Z çözeltisi bazdır; çünkü Y çözeltisi gibi mermer parçası ve magnezyum şeritle tepkime vermemiştir.
   4. D)
      Y çözeltisine çıplak elle dokunmak zararsızdır; çünkü deriyi yalnız asit çözeltileri tahriş eder.
   İpucu

   • Her çözelti için önce iki turnusol sütununa bak: hangi kâğıt hangi renge dönmüş?
   • Mermer ve metal sütunlarındaki gözlemlerin hangi madde türünün özelliği olduğunu, turnusol sonucuyla birlikte düşün.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: B

   1. X mavi turnusolü kırmızıya çevirmiş, mermeri ve metali aşındırmıştır: X asittir, pH'ı 7'den küçüktür.
   2. Y kırmızı turnusolü maviye çevirmiştir: Y bazdır, pH'ı 7'den büyüktür. Bu deneyde Y, mermer ve magnezyumla gözlenebilir bir tepkime vermemiştir.
   3. Z iki turnusol kâğıdını da değiştirmemiştir: Z nötrdür. Mermer ve metalle tepkime vermemesi tek başına baz olduğunu göstermez; turnusol sonucu nötr olduğunu söyler.
   4. Bazlar da asitler gibi deriyi tahriş eder ve yakabilir; bu yüzden ikisine de çıplak elle dokunulmaz.

3. Soru 3 · Pekiştirme · Asit yağmurları· F.8.4.4.7

   Kükürt içeren kömür ve fuel-oil yakılmasıyla havaya karışan gazlar, yağmur damlalarında çözünerek asit yağmuruna yol açar. pH değeri 5,6'dan küçük olan yağmurlar asit yağmuru olarak adlandırılır.

   Bir şehrin üç bölgesinde bir yıl boyunca toplanan yağmur suyunun ortalama pH değerleri ölçülmüştür.

   Bölge	Bölgede kullanılan yakıt	Yağmur suyunun ortalama pH değeri
   Sanayi bölgesi	Fabrikalarda kömür ve fuel-oil	4,2
   Şehir merkezi	Evlerde kömür ve doğal gaz	5,0
   Kırsal bölge	Fabrika yok, yakıt kullanımı az	5,8

   Bu verilerle ilgili şu yargılar ileri sürülüyor:

   I. Ortalama pH değerine göre asit yağmuru alan tek bölge sanayi bölgesidir.
   II. Metal köprü korkuluklarının ve taş yapıların aşınmasının sanayi bölgesinde kırsal bölgeden daha hızlı olması beklenir.
   III. Sanayi bölgesindeki fabrikalarda kükürt oranı düşük yakıta geçilmesi, bu bölgeye düşen yağmurun pH değerini yükseltir.

   Bu bilgilere göre yukarıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?
   1. A)
      Yalnız II
   2. B)
      Yalnız III
   3. C)
      II ve III
   4. D)
      I, II ve III
   İpucu

   • Tablodaki her pH değerini metinde verilen asit yağmuru sınırıyla karşılaştır.
   • Asit yağmurunun neden oluştuğunu ve neleri etkilediğini metinle birlikte düşün.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: C

   1. pH değeri 5,6'dan küçük yağmur asit yağmurudur. Sanayi bölgesinin (4,2) ve şehir merkezinin (5,0) ortalamaları 5,6'dan küçüktür; asit yağmuru alan tek bölge sanayi bölgesi değildir. I yanlıştır.
   2. Asit yağmuru metalleri ve mermer gibi taşları aşındırır; yağmur ne kadar asidikse aşınma o kadar hızlı olur. Sanayi bölgesinin yağmuru kırsaldakinden daha asidik olduğu için aşınmanın burada daha hızlı olması beklenir. II doğrudur.
   3. Yağmurun asitliği, yakılan yakıttaki kükürtten oluşan gazlardan gelir. Kükürt oranı düşük yakıta geçilirse havaya karışan bu gazlar azalır, yağmur daha az asidik olur ve pH değeri yükselir. III doğrudur. Doğru yargılar II ve III'tür.

4. Soru 4 · Kavrama · Günlük yaşamda asitler ve bazlar· F.8.4.4.2

   Ayşe evde kullanılan dört maddeyi inceliyor: I. sabun, II. sirke, III. çamaşır suyu, IV. domates suyu. Ayşe'nin annesi sirkeyi musluklardaki kireci çözmek için temizlikte de kullanıyor.

   Bu maddelerden hangileri baza günlük yaşamdan örnek olarak verilebilir?
   1. A)
      I ve II
   2. B)
      II ve IV
   3. C)
      I, III ve IV
   4. D)
      I ve III
   İpucu

   • Her madde için bildiğin özellikleri düşün: yiyecekse ekşi mi, temizlik maddesiyse ele kayganlık hissi veriyor mu?
   • Bir maddenin temizlikte kullanılması onun asit mi baz mı olduğunu tek başına gösterir mi?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: D

   1. Asitlerin tadı ekşidir; bazlar ele kayganlık hissi verir ve kırmızı turnusol kâğıdını maviye çevirir. Temizlik maddelerinin tadına bakılmaz; tanımak için ayıraç kullanılır.
   2. Sabun ve çamaşır suyu baz özelliği gösterir.
   3. Sirke ve domates suyu ekşidir, asit özelliği gösterir.
   4. Sirkenin temizlikte kullanılması onu baz yapmaz; kireci asit olduğu için çözer. Baza örnek olanlar I ve III'tür.

5. Soru 5 · LGS düzeyi · Temizlik malzemelerinin güvenli kullanımı· F.8.4.4.6

   Can banyoyu temizlemek için iki ürün kullanacak. Ürünlerin etiketlerindeki bilgiler aşağıdadır.

   Ürün	İçeriği	Uyarı
   X: Kireç çözücü	Asit içerir.	Çamaşır suyu gibi klor içeren ürünlerle karıştırmayınız; zehirli gaz açığa çıkar. Eldiven kullanınız.
   Y: Çamaşır suyu	Klor içerir, bazik özelliktedir.	Asit içeren ürünlerle karıştırmayınız. Kapalı alanda kullanmayınız.

   Buna göre aşağıdaki temizlik planlarından hangisi etiketlerdeki bütün uyarılara uygundur?
   1. A)
      Kireci daha hızlı çözmek için X ile Y'yi bir kovada karıştırıp eldivenle kullanmak
   2. B)
      Döküntü olursa X'in asidini nötrleştirmek için üzerine hemen Y dökmek
   3. C)
      Banyonun penceresi kapalıyken yalnız Y ile fayansları silip X'i hiç kullanmamak
   4. D)
      X ile eldivenle kireci çözüp durulamak, Y ile başka bir gün pencere açıkken silmek
   İpucu

   • İki etiketteki uyarıları tek tek alt alta yaz; her etikette kaç uyarı var?
   • Her planı bu uyarıların hepsiyle karşılaştır; bir uyarıya bile aykırı olan plan güvenli değildir.
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: D

   1. X'in etiketinde iki uyarı var: klorlu ürünlerle karıştırma, eldiven kullan. Y'nin etiketinde iki uyarı var: asitli ürünlerle karıştırma, kapalı alanda kullanma.
   2. Kovada karıştırmak iki etiketin de yasakladığı şeydir; zehirli gaz çıkar.
   3. Asit bazla nötrleşse de X'in üzerine Y dökmek iki ürünü karıştırmaktır; etiket bunu yasaklar.
   4. Y'yi penceresi kapalı banyoda kullanmak Y'nin ikinci uyarısına aykırıdır.
   5. X'i eldivenle kullanıp durulamak, Y'yi başka bir gün pencere açıkken kullanmak bütün uyarılara uyar.

6. Soru 6 · LGS düzeyi · Asitlerin mermere etkisi· F.8.4.4.5

   Bir öğrenci 200 mL'lik dört çözeltiye özdeş birer mermer parçası koyuyor. Çözeltileri her gün yeniliyor; 7 gün sonra parçaları çıkarıp kurutuyor ve tartıyor.

   Çözelti	pH değeri	Mermerin ilk kütlesi	Mermerin 7 gün sonraki kütlesi
   P	2	10,00 g	9,40 g
   R	3	10,00 g	9,93 g
   S	7	10,00 g	10,00 g
   T	12	10,00 g	10,00 g

   Bu deneyle ilgili şu yargılar ileri sürülüyor:

   I. Çözeltinin asitliği arttıkça mermerin aşınması artmıştır.
   II. T çözeltisi mermeri aşındırmadığına göre bazlar hiçbir maddeyi aşındırmaz.
   III. Asit yağmurlarının mermer heykellere zarar vermesi bu deneyin sonuçlarıyla açıklanabilir.

   Bu deneyle ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?
   1. A)
      Yalnız I
   2. B)
      Yalnız III
   3. C)
      I ve III
   4. D)
      I, II ve III
   İpucu

   • Her çözeltide mermerin kaybettiği kütleyi bul; bunu çözeltinin pH değeriyle karşılaştır.
   • Bir bazın yalnız bir maddeyle denenmesi, bütün bazlar ve bütün maddeler hakkında kesin sonuç verir mi?
   Cevap ve çözüm

   Doğru cevap: C

   1. pH değeri 7'den küçük olan P ve R asidik, S nötr, T baziktir; pH küçüldükçe asitlik artar, P en asidik çözeltidir.
   2. Kaybedilen kütle ilk kütleden son kütle çıkarılarak bulunur: mermer P'de 0,60 g, R'de 0,07 g kütle kaybetmiş, S ve T'de kaybetmemiştir. Asitlik arttıkça aşınma artmıştır; I doğrudur.
   3. Deneyde baz yalnız mermerle denenmiştir; bu, bazların hiçbir maddeyi aşındırmadığını göstermez (bazlar örneğin bazı metalleri ve deriyi aşındırabilir). II yanlıştır.
   4. Asit yağmuru da asidik bir çözeltidir; deney asidik çözeltilerin mermeri aşındırdığını gösterdiği için III doğrudur. Doğru yargılar I ve III'tür.